Toυ Τάσου Αναστόπουλου

Το ζήτημα σήμερα δεν είναι τι κόμμα ονειρευόμαστε, αλλά τι κόμμα χρειαζόμαστε για να διαβούμε συντεταγμένα την τρέχουσα πολιτική φάση.

 
Αναδρομή στο πρόσφατο παρελθόν
H πανελλαδική συνδιάσκεψη και το ιδρυτικό συνέδριο δεν βοήθησαν τον ΣΥΡΙΖΑ να γίνει ένα μαζικό κόμμα με ισχυρούς δεσμούς με την ελληνική κοινωνία. Η σαθρότητα της κομματικής δομής που προέκυψε από το ιδρυτικό συνέδριο, ως αποτέλεσμα της διχαστικής λειτουργίας των τάσεων και των συνιστωσών, και το χαμηλό οργανωτικό επίπεδο του «ενιαίου» κόμματος ως συνισταμένη των ισχνών δυνάμεων των συνιστωσών αλλά και της απροθυμίας των προοδευτικών πολιτών να εμπλακούν σε κομματικές διαδικασίες φαίνεται να μη λαμβάνονται σοβαρά υπόψη από όσους υποδεικνύουν ως αιτίες των προβλημάτων τη μη υλοποίηση του κόμματος των μελών και την επικράτηση του αρχηγισμού και από άλλους που εισηγούνται την «αντιστοίχιση με την κοινωνία».
Η αντίληψη ότι για την υλοποίηση του κόμματος των μελών αρκεί η καταστατική κατοχύρωση και η καλή καρδιά, ενώ η μαζικότητα, η συνεκτικότητα του κόμματος και η ποιότητα των μελών και των στελεχών ατομικά και ομαδικά παίζουν δευτερεύοντα ρόλο δεν οδηγεί σε ρεαλιστική αποτίμηση της συγκεκριμένης κατάστασης. Αντίστοιχα, οι αρχηγικές πρακτικές δεν προέκυψαν ξαφνικά και ερήμην της διχαστικής εσωκομματικής κατάστασης, ούτε ανεξάρτητα από βάρος των ευθυνών που φόρτωσε η πορεία προς τις εκλογές του Ιανουαρίου του 2015.
Όσοι και όσες ζούμε την εσωκομματική ζωή σε οποιοδήποτε επίπεδο γνωρίζουμε ότι μετά τον Ιανουάριο του 2015 οι ανάγκες της διακυβέρνησης αποδυνάμωσαν τις εσωτερικές διαδικασίες των ανώτερων και μεσαίων οργάνων του κόμματος, απορροφώντας αριθμό κομματικών στελεχών που ήταν αδύνατο να αναπληρωθεί και συνέβαλαν στη παραπέρα επικράτηση των αρχηγικών πρακτικών. Η διάσπαση του 2015, αποτέλεσμα της νοσηρής εσωκομματικής κατάστασης και του μνημονιακού συμβιβασμού, ήρθε να επιδεινώσει την κατάσταση, υποβαθμίζοντας ακόμη περισσότερο την ποιοτική και ποσοτική οργανωτική κατάσταση του κόμματος.

 
Αντιμέτωποι με το παρόν
Οι προτάσεις που κατατίθενται για τη θεραπεία της οργανωτικής καχεξίας του ΣΥΡΙΖΑ και ειδικότερα η «αντιστοίχιση με την κοινωνία» φαίνεται να υποτιμούν το γεγονός ότι ήδη από τα τέλη του 20ού αιώνα ο θεσμός «πολιτικό κόμμα» έχει περιέλθει σε αναντιστοιχία με τις διαθέσεις της κοινωνίας και ιδιαίτερα με το νεότερο τμήμα της. Συνεπώς, η πρόταση οργανωτικής αντιστοίχισης με το σώμα των ψηφοφόρων του ΣΥΡΙΖΑ μπορεί να φαίνεται εύλογη, όμως από πρακτική άποψη είναι κενή περιεχομένου γιατί παραβλέπει ότι, ενώ κατά κανόνα οι πόρτες των οργανώσεών μας ήταν και είναι ορθάνοιχτες, οι ψηφοφόροι κάποιας ηλικίας που προέρχονται από τη ριζοσπαστική Αριστερά και κυρίως από το ΠΑΣΟΚ είναι απρόθυμοι να συμμετάσχουν ενεργά σε ένα εγχείρημα με ούτως ή άλλως αμφίβολη έκβαση, ενώ οι νεότεροι αντιλαμβάνονται την κομματική λειτουργία ως μια βαρετή και πρακτικά άχρηστη τελετουργία. Αν τα προηγούμενα είναι σωστά, τότε στη σημερινή φάση η οργανωτική μαζικοποίηση του κόμματος είναι ανέφικτη ιδιαίτερα με ποιοτικούς όρους.
Μένοντας στο έδαφος της ρεαλιστικής σκληρής πραγματικότητας, οφείλουμε να απαλλαγούμε από τους ευσεβείς πόθους μας και να αναγνωρίσουμε ότι η συγκυρία επιβάλλει την οργανωτική και προγραμματική ανασυγκρότηση του ΣΥΡΙΖΑ ως κόμμα υψηλής συνοχής, που θα βάζει σαφείς και ρεαλιστικούς τακτικούς στόχους σε σχέση με τις δικές του πραγματικές δυνάμεις και τον γενικότερο συσχετισμό, ως κόμμα υπόδειγμα προς την κοινωνία, που θα λειτουργεί με απόλυτα διαφανείς και δημοκρατικές διαδικασίες, ως κόμμα έτοιμο να υποδεχτεί κάθε μελλοντική κατάσταση, θετική και κυρίως αρνητική. Η αναγκαία σχετική αυτονομία του ΣΥΡΙΖΑ ως προς την κυβέρνηση οφείλει να γίνεται αντιληπτή και να υλοποιείται πάντα με κριτήριο τις πραγματικές και όχι τις επιθυμητές δυνατότητες του κόμματος.
Μετά το 2ο Συνέδριο, ο ΣΥΡΙΖΑ πρέπει να μπορεί να δίνει επαρκείς απαντήσεις στις απαιτήσεις που βάζουν η διακυβέρνηση από τη μία και η κοινωνική ανησυχία και δυσαρέσκεια από την άλλη. Οι οργανώσεις του κόμματος πρέπει να διασφαλίσουν τη διαρκή παρουσία τους στον δημόσιο χώρο που τους αναλογεί, με όποιον τρόπο είναι εφικτός σε κάθε οργάνωση, με κύρια αποστολή την τακτική υπεύθυνη ενημέρωση της κοινωνίας για το κυβερνητικό έργο και συγχρόνως την αξιολογική καταγραφή και μεταφορά των προβλημάτων και των απόψεων των πολιτών προς την κυβέρνηση. Σε κάθε περίπτωση, η σχετική αυτονομία του κόμματος απέναντι στην κυβέρνηση οφείλει να υλοποιείται με τη συστηματική κριτική αποτίμηση των κυβερνητικών πεπραγμένων στις Ο.Μ. και την καταστατική διασφάλιση ότι οι απόψεις της βάσης γνωστοποιούνται στην ηγεσία.

 
Αναγκαίες οργανωτικές επιλογές
Χρειαζόμαστε ένα κόμμα των πραγματικών – ενεργών μελών, με ολιγομελή όργανα τα οποία θα συγκεντρώνουν τα μέλη εκείνα που και μόνα τους μπορούν να διασφαλίσουν την επαρκή παρουσία του κόμματος στον χώρο ευθύνης τους. Όχι οργανώσεις φούσκες, όχι πολυμελή συντονιστικά αποτελούμενα από συστηματικά απόντες / απούσες ή/και μη δυνάμενους / δυνάμενες να προσφέρουν κάτι περισσότερο από την απλή φυσική τους παρουσία και τη συμβολή τους στη διατήρηση κάποιων εσωκομματικών συσχετισμών. Χρειαζόμαστε ένα κόμμα με τον μέγιστο θεμιτό βαθμό αυτόνομης λειτουργίας των μέσων και κατώτερων οργανώσεων, δηλαδή με τον μέγιστο βαθμό αυτενέργειας και αυτοοργάνωσης. Η άσκηση οργανωτικού ελέγχου και επιτήρησης μπορεί να θεωρηθεί επιβεβλημένη μόνο όταν διαπιστώνεται σοβαρή και συστηματική ανεπάρκεια πολιτικής δράσης από μια Ο.Μ. Χρειαζόμαστε ένα κόμμα που η γεωγραφική συγκρότηση και η λειτουργία των μεσαίων οργάνων θα χαρακτηρίζεται από τον συνδυασμό επιτελικού ρόλου και αποκέντρωσης. Ο επιτελικός ρόλος είναι δουλειά των περιφερειακών – νομαρχιακών οργανώσεων, ενώ η αποκεντρωμένη λειτουργία απαιτεί τη σμίκρυνση των γεωγραφικών αποστάσεων που καλύπτουν τα ενδιάμεσα όργανα, ώστε να μην αποθαρρύνεται η συμμετοχή των ενεργών μελών. Η επιστροφή στην παράδοση των αχτιδικών ή τομεακών δομών ίσως είναι μια λύση.

 
Προτάσεις για τον θεσμό των τάσεων
Χρειαζόμαστε ένα κόμμα που θα ρυθμίζει με λειτουργικό τρόπο τα αποτελέσματα του πολυτασικού του χαρακτήρα.
Εκλογή σε όλες τις βαθμίδες των κομματικών οργάνων με βάση ενιαίο ψηφοδέλτιο και με πολύ περιορισμένη σταυροδοσία (κάτω από το όριο αναλογικότητας).
Περιοδική (π.χ. ετήσια) γενική λογοδοσία των τάσεων στην Κεντρική Επιτροπή ως προς την πολιτική τους δράση και τον οικονομικό απολογισμό τους.

 
Προτάσεις για την εσωκομματική και την προς τα έξω διαφάνεια
Χρειαζόμαστε ένα κόμμα που θα αποτελεί υπόδειγμα διαφανούς λειτουργίας σε όλα τα επίπεδα και ιδιαίτερα σχετικά με την οικονομική του κατάσταση και την ανταπόκριση των αιρετών και των μη αιρετών έμμισθων στελεχών του στον καταστατικό τους ρόλο και στις υποχρεώσεις τους απέναντι στο κόμμα.
Δημοσιοποίηση ετήσιας έκθεσης για τα οικονομικά του κόμματος.
Ετήσια λογοδοσία βουλευτών και επαγγελματικών στελεχών σε επίπεδο κάθε νομαρχιακής οργάνωσης, με πλήρη ενημέρωση όλων των Τοπικών Οργανώσεων.
Οι πληροφορίες σχετικά με την ανταπόκριση των βουλευτών στις οικονομικές υποχρεώσεις τους απέναντι στο κόμμα και τη χρήση των προνομίων της βουλευτικής ιδιότητας πρέπει να πάψουν να είναι επτασφράγιστα μυστικά.

 
* O Τ. Αναστόπουλος, πανεπιστημιακός ΑΠΘ, μέλος της Ο.Μ. ΣΥΡΙΖΑ Μίκρας