Του Θανάση Χαλιώτη

Αυτό το συνέδριο είναι κάτι σαν τις Πανελλήνιες. Κρινόμαστε για όλα. Πόση πραγματική γνώση κατακτήσαμε και πόσα μάθαμε παπαγαλία; Τι πρακτική εμπειρία συγκεντρώσαμε; Τι μένει να αλλάξουμε για να πάμε μπροστά; Ποια στερεότυπα και αντιλήψεις χρόνων πρέπει να εγκαταλείψουμε, ποιες υπερβάσεις είμαστε υποχρεωμένοι να κάνουμε;

Μερικά από αυτά με τις πρακτικές τους εφαρμογές περιγράφω, λίγο σχηματικά χάριν συντομίας.

1. Να μάθουμε να σεβόμαστε τους καιρούς: Αυτό είναι το πρώτο. Οι άνθρωποι, ασφαλώς, παίζουμε σημαντικό ρόλο, όμως οι συνθήκες καθορίζουν. Οι καιροί δίνουν τις ευκαιρίες, οι καιροί τις παίρνουν πίσω, με τους καιρούς ξανάρχονται.

Ας μην κάνουμε, λοιπόν, την επιθυμία πραγματικότητα. Δεν μπορείς να σπέρνεις και να θερίζεις την ίδια στιγμή. Στο κόμμα, π.χ. υπάρχουν οι γοητευτικοί καιροί της εξωστρέφειας (η πρώτη νίκη το 2015, ο ενθουσιασμός, η αποδοχή της κοινωνίας, η προσέλκυση νέων), αλλά και η πολύτιμη εποχή της εσωστρέφειας (η συνθηκολόγηση, το μούδιασμα). Είναι η ευκαιρία, να ξαναβάλουμε κάτω τα δεδομένα, άγνοιες κι αγωνίες. Να προετοιμάσουμε το μέλλον, αντί για ανεδαφικές ονειρώξεις για νέα μέλη, μαζικές εξορμήσεις και φυλλάδια που αραχνιάζουν ακόμα στα γραφεία. Ασκήσεις επαναστατικής γυμναστικής, τέλος.

2. Ωριμότητα σημαίνει, να προλαβαίνεις: Άλλο να μελετάς και να αναλύεις, άλλο να εκτιμάς, να ζυγίζεις και να παίρνεις αποφάσεις. Το πρώτο απαιτεί κυρίως μέθοδο και γνώσεις, το δεύτερο, κυρίως εμπειρία και “σπουδές” ζωής. Επιτέλους, ας κάνουμε λίγο κράτει με τους πανεπιστημιακούς. Ας εμπιστευθούμε κι αυτούς που ξέρουν από “πιάτσα και αγορά”. Θα μειώσουμε αισθητά τις ψευδαισθήσεις!

3. Δεν υπάρχει γενικά σωστό και γενικά λάθος: Το σωστό ή το λάθος, ορίζονται πάντα σε σχέση με τις συνθήκες. Αυτό που σήμερα είναι σωστό, αύριο μπορεί να είναι λάθος. Η ζωή είναι αλλαγή. Μόνο η αλλαγή είναι αιώνια.

Ανήκουν κι αυτά στην «αδίδακτη ύλη» της πολιτικής θεωρίας μας, που… δεν βρήκαμε χρόνο να ασχοληθούμε. Παιδιά του Μαρξ και του Ένγκελς, που πολλοί δεν ξέρουν ούτε εξ όψεως τους γονείς τους!

4. Πρόοδος και συντήρηση: Οι συντηρητικοί είναι οπαδοί των βεβαιοτήτων, οι προοδευτικοί τής αμφιβολίας. Αυτό και μόνο αρκεί για να κατατάξετε το ΚΚΕ εκεί που ανήκει.

5. Η αντίθεση δεν συνιστά θέση: Στην πράξη τα πράγματα αποδεικνύονται πάντα πιο σύνθετα. Η καταγγελία και η άρνηση του παλιού δεν αρκεί για να οδηγηθούμε στο νέο.

6. Η επιμονή της μηλιάς: Μονότονα κάθε χρόνο, η μηλιά -αν και ξέρει τη διαδικασία- επιμένει πρώτα να ανθίζει, μετά να δένει καρπό και τέλος να τον ωριμάζει. Μερικά πράγματα όσο προφανή κι αν είναι έχουν τον κύκλο τους και πρέπει να τον σεβόμαστε. Δεν μπορείτε να καταργήσετε την εφηβεία. Μπορείτε μόνο να τη διευκολύνετε.

7. Η συλλογικότητα ως “κουρτίνα”: Γνωστή η αξία της συλλογικότητας στην Αριστερά. Όμως τώρα, σε συνθήκες άσκησης εξουσίας, η συλλογικότητα μπορεί να γίνεται η “κουρτίνα” για να κρύβεται η ατομική ανεπάρκεια. Άλλωστε οι πολίτες, επιλέγουν και πρόσωπα, πέρα από πολιτικές. Καλό θα είναι τα στελέχη του ΣΥΡΙΖΑ παντού -και στις τοπικές κοινωνίες- να φροντίζουν για τη δημόσια “έκθεσή τους”, να μετρούν την προσωπική τους εμβέλεια, μέσα στη ζωή. Εκεί κρίνονται.

Οι ικανοί έχουν το προσόν να ξεχωρίζουν. Οι μέτριοι έχουν το ταλέντο να αλληλοϋποστηρίζονται! (καμιά φορά, φτιάχνουν και εσωκομματικές τάσεις).

8 . Εκ των πραγμάτων (de facto): Η άσκηση, π.χ., κυβερνητικής εξουσίας, εκ των πραγμάτων, εμπεριέχει τον κίνδυνο διαφθοράς. Η αποτροπή -όσο είναι δυνατόν- αυτού του κινδύνου, δεν προκύπτει μόνο από τις αγωνιστικές περγαμηνές των συντρόφων, αλλά κυρίως από τη δημιουργία μηχανισμών λαϊκού ελέγχου, τακτικής λογοδοσίας στην κοινωνία και στο κόμμα.

Για να μην “πέφτουμε από τα σύννεφα” αύριο, οφείλουμε σήμερα να πάρουμε μέτρα γι’ αυτό.

9. “Βλέποντας τον τρόπο σου, παύει να με ενδιαφέρει ο στόχος σου”: Σε ένα κλίμα διαρκούς σύγκρουσης σε οξείς τόνους -ο μέσος ακροατής- παύει να ενδιαφέρεται για το ποιος έχει δίκιο. Αισθάνεται κυρίως ανασφαλής για το μέλλον. Συνεπώς, πέρα από θέσεις, επιχειρήματα και αντιθέσεις, υπάρχει ένα τεράστιο θέμα τρόπου και συμπεριφοράς που να εμπνέει εμπιστοσύνη, σεμνότητα και σοβαρότητα.

10. Ποια ενημέρωση προτιμάτε; Κάποιοι προτιμούν την ενημέρωση ενός μέσου που, κυρίως θα πληροφορεί για τις θέσεις του κόμματός τους. Κάποιοι άλλοι πιστεύουν ότι δημοκρατική ενημέρωση σημαίνει: η είδηση, ο ολόπλευρος φωτισμός της και η σύγκρουση απόψεων για την ερμηνεία της (απόψεις όχι μόνο των ειδικών ή των κομμάτων αλλά και της ίδιας της κοινωνίας).

Η τρέχουσα ανάγκη για το πρώτο, δεν αναιρεί τη διαρκή ανάγκη για το δεύτερο.

11. Οι δικοί μας και οι άλλοι: Δικοί μας είναι όσοι υποστηρίζουν με λόγια και έργα, ότι ο άνθρωπος είναι πάνω από το χρήμα, πιστεύουν στη συμμετοχή των πολιτών και σέβονται το περιβάλλον. Όσοι με τον «γονιμοποιό» λόγο τους, δεν αφήνουν τον νου μας να βολευτεί. Κι ας διαφωνούν συγκυριακά με τις πολιτικές μας επιλογές.

Ίσως, π.χ. ο Διον. Σαββόπουλος να είναι… πιο δικός μας από τον Χ δηλωμένο υποστηρικτή μας.

12. Όταν η διανόηση δεν πάει στο βουνό… Οι κορυφαίοι διανοητές, επιστήμονες, καλλιτέχνες, δημιουργοί είναι εν δυνάμει “οξυγόνο της κοινωνίας”, ανεξάρτητα από τις κομματικές τους επιλογές. Η Αριστερά δεν αρκεί να επιθυμεί τον διάλογο, πρέπει να δημιουργεί ανοιχτόκαρδα το κλίμα, τις προϋποθέσεις γι’ αυτό. Ειδικά σε συνθήκες κρίσης, πρέπει να πάει “το βουνό στον Μωάμεθ”.

13. Οι καθαρές λύσεις: Οι καθαρές λύσεις υπάρχουν μόνο στα εργαστήρια φυσικής, όχι στην πραγματική ζωή. Στην πολιτική, οι καθαρές λύσεις είναι συνήθως, ένας βρώμικος εκβιασμός.

14. Οι αξίες της Αριστεράς έχουν “εφευρεθεί” πριν από αυτήν! Η ανθρωπιά, η αλληλεγγύη, η δικαιοσύνη, η ελευθερία, η ισότητα, η μη εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο δεν είναι αριστερές αξίες, αλλά πανανθρώπινες αξίες, που η πολιτική φιλοσοφία της Αριστεράς υποστηρίζει ότι έχει τον τρόπο να τις κάνει πραγματικότητα. Η Αριστερά είναι εργαλείο και όχημα κι όχι σκοπός και αξία “καθεαυτή”.

15. Ο φασισμός τρέφεται από τον φανατισμό και την πόλωση: Μην τον ταΐζετε, με αντίστοιχες -αντιφασιστικές- συμπεριφορές.

16. Το επιχειρείν τώρα: Η αξία του επιχειρείν, η εφευρετικότητα, η δημιουργικότητα, η καινοτομία, η παραγωγή και εξέλιξη κοινωνικά ωφέλιμων αγαθών, η τόλμη και το ρίσκο είναι ανθρώπινες αρετές. Αξίες που δεν αναιρούνται, επειδή ο καπιταλισμός θέλει να τις υποτάσσει στη μονομανία της ατομικής ιδιοκτησίας και του κέρδους.

Αξίες σήμερα, ζωτικής σημασίας που, όμως, για να αποδώσουν καρπούς πρέπει να καλλιεργηθούν.

17. Ανάπτυξη σημαίνει, η κοινωνία μπαίνει σε κίνηση: Η ανάπτυξη που θέλουμε δεν είναι υπόθεση τεχνικών γραφείων και ειδικών. Είναι πολιτικό, επιστημονικό και κοινωνικό παράγωγο. Είναι κίνηση μαζών.

Ο διάλογος για το παραγωγικό μοντέλο της χώρας ή θα γίνει μέσα και μαζί με την κοινωνία, θα εμπνεύσει και θα εμπνευστεί από αυτήν ή θα αποτύχει.

18. Τα 5 “Κ”: Στη σχέση των “5Κ” (Κυβέρνηση, Κοινωνία, Κράτος, Κόμμα, Κίνημα) κάθε ζευγάρι αποτελεί και ευκαιρία εφαρμογής μιας άλλης λογικής. Για παράδειγμα, στην επιλογή και διορισμό σε δημόσια θέση, το όχημα πρέπει να είναι ο διαγωνισμός και όχι ο διορισμός, ακόμη κι αν ο νόμος τον επιτρέπει.

Τα τυπικά προσόντα, η συνέντευξη ικανότητας -αντίληψης- αξιών και η έξωθεν καλή μαρτυρία είναι επαρκή εργαλεία, αλλά και «δείγμα γραφής» μιας νέας εποχής. Για θέσεις ειδικών απαιτήσεων, το στοιχείο της πολιτικής επάρκειας αποτελεί δικλίδα ασφαλείας.

19. Ποιος είναι ο αντίπαλός μας: Υποστηρίζουμε μια πολιτική που επιδιώκει το κοινό καλό των εργαζόμενων και μέσα από αυτό, του συντριπτικού κομματιού της κοινωνίας. Εξαιρούνται όσοι με τα συμφέροντα και τη στάση τους πηγαίνουν κόντρα σε αυτήν την κοινή προοπτική. Ό,τι όμως δεν μπορέσαμε ακόμη να πείσουμε, δεν κατατάσσεται αυτομάτως στους αντιπάλους.

20. Η αλήθεια του άλλου: Τίποτα το θετικό δεν θα έρθει όσο -με έπαρση- εξακολουθούμε να ευτελίζουμε την αλήθεια του άλλου.

21. Προσωπικός και ιστορικός χρόνος: Είναι καλό να δίνουμε κάθε μάχη σαν να πρόκειται να ανατρέψουμε το ρου της Ιστορίας. Αρκεί να καταλαβαίνουμε τη διαφορά του προσωπικού από τον ιστορικό χρόνο. Αρκεί, δηλαδή, να γνωρίζουμε ότι αυτό που τελικά, ίσως, πετύχουμε είναι ένα μεγαλειώδες τόσο δα βηματάκι.

* Ο Θανάσης Χαλιώτης είναι ένας σύντροφος