Των Γ. Βεργόπουλου - Στ. Θεοδωρώπουλου - Κ. Δήμα - Γ. Σταμπουλή - Λ. Στουκοφιώργου - Ν. Πολίτου

Ζούμε σε μια εποχή μεγάλης διεθνούς ρευστότητας  και ταυτόχρονα κρίσιμων αποφάσεων και πρωτοβουλιών για τη χώρα. Την ημέρα που συνεδρίασε η Κεντρική Επιτροπή του Συριζα για να εγκρίνει τις θέσεις για το Συνέδριο είχε μόλις ανακοινωθεί το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος στη Βρετανία. Λίγες μέρες μετά είχαμε το αποτυχημένο πραξικόπημα στην Τουρκία και  τις ανησυχητικές εξελίξεις  που ακολούθησαν. Μπροστά μας έχουμε μια περίοδο έντονων διαβουλεύσεων για την πορεία της Ευρώπης και τους κραδασμούς στη συνοχή της και τις εκλογές στις ΗΠΑ σε δυο μήνες και μέσα στο 2017 σε Γαλλία και Γερμανία.
Η εκτίμηση ότι ο ανεπτυγμένος κόσμος, αυτό που αποκαλείται στη διεθνή πολιτική «η Δύση», βρίσκεται μπροστά σε ένα κενό πολιτικής ηγεμονίας έχει ήδη επιβεβαιωθεί. Και δυστυχώς, η ορμητικότερη αμφισβήτηση του status quo έρχεται από την άκρα δεξιά, από την αναβίωση των εθνικισμών και της ξενοφοβίας. Πρέπει να δούμε καθαρά την «κόκκινη κλωστή» που συνδέει την απρόσμενη δημοσκοπική άνοδο του Τραμπ στις ΗΠΑ με την κυριαρχία των ξενοφοβικών απόψεων στο στρατόπεδο του Brexit, με την ενίσχυση της ΛεΠεν, του AfD στη Γερμανία, της ακροδεξιάς σε μια ντουζίνα άλλες χώρες της ΕΕ. Στην πράξη η ακροδεξιά και όχι η δεξιά είναι ήδη κυβέρνηση στην Πολωνία και την Ουγγαρία.
Είναι σωστό και απαραίτητο να αναλύσουμε τα κοινωνικά αίτια της υποχώρησης ή και διάλυσης σε κάποιες περιπτώσεις της νεοφιλελεύθερης δεξιάς και των κεντρώων δυνάμεων που συμμαχούσαν με αυτήν εις όφελος της ακροδεξιάς. Να δούμε το δημοκρατικό έλλειμμα στην ΕΕ που αποξενώνει τους πολίτες από τη διαδικασία της Ευρωπαϊκής ενοποίησης. Την αποτυχία του νεοφιλελευθερισμού στην διαλυτική για την κοινωνία προσπάθεια του να καταστήσει τις δυτικές οικονομίες ανταγωνιστικές με τα κράτη χαμηλού εργατικού κόστους της Ασίας. Τον πιθανό υποσκελισμό του δυτικού κεφαλαίου και των δομών του από το ασιατικό (και τις συμμαχίες του BRICS κλπ).  Τις βαθιές διαρθρωτικές ανισότητες μεταξύ περιοχών τόσο στην Ευρωζώνη όσο και στις ΗΠΑ, τις ακόμη βαθύτερες κοινωνικές ανισότητες και την περιθωριοποίηση μεγάλων μαζών. Σε τελική ανάλυση την έλλειψη στρατηγικής για την συνέχεια του αφηγήματος του διεθνούς χρηματοπιστωτικού συστήματος μετά την τριαντάχρονη κυριαρχία του.
Αλλά η κατανόηση των κοινωνικών αυτών διαδικασιών δεν σημαίνει με κανένα τρόπο ότι δεν βλέπουμε τον επικίνδυνο και απεχθή ακροδεξιό προσανατολισμό των ευρωσκεπτικιστικών δυνάμεων στην Ευρώπη.
Οι ιδέες της αριστεράς βρήκαν κι αυτές πολύ ευρύτερο ακροατήριο πάνω στο έδαφος της αποτυχίας του νεοφιλελευθερισμού. Από μια κατάσταση οριακής επιβίωσης πριν 10 χρόνια, σήμερα τα αριστερά κόμματα στον Ευρωπαϊκό Νότο ή οι αριστερές πτέρυγες των μεγάλων κομμάτων εξουσίας στις ΗΠΑ και στη Βρετανία αποτελούν υπολογίσιμο παράγοντα στο πολιτικό σκηνικό.
Μέσα λοιπόν από μια διαλεκτικού τύπου αντίθεση, η συγκυρία και οι συσχετισμοί έγιναν ταυτόχρονα περισσότερο ευνοϊκοί και περισσότερο δύσκολοι. Εννοούμε με αυτό ότι η αριστερά έχει αποκτήσει τη δυνατότητα και το ειδικό βάρος μιας αποτελεσματικής πολιτικής συμμαχιών αλλά την ίδια στιγμή βρίσκονται σε κίνδυνο όλες οι αξίες και οι κατακτήσεις του μεταπολεμικού προοδευτικού κινήματος.
Ο Συριζα ως μοναδική περίπτωση κυβερνώσας αριστεράς στην Ευρώπη έχει σημαντικό ρόλο και ευθύνη. Ο στόχος της ελληνικής κυβέρνησης της αριστεράς στο πεδίο της ΕΕ πρέπει να είναι διπλός.
Από τη μια να διεκδικήσει την δημοκρατική και προοδευτική αλλαγή της ΕΕ και της Ευρωζώνης. Στρατηγικά κρισιμότερη από όλες είναι η μάχη για να ανατραπεί η θεσμοποιημένη κυριαρχία του νεοφιλελευθερισμού στο Ευρωπαϊκό οικοδόμημα. Δηλαδή να συμπεριληφθεί το κριτήριο της  ισόρροπης και κοινωνικά αποτελεσματικής ανάπτυξης και της απασχόλησης στις Συνθήκες και να απαλειφθούν οι μονεταριστικοί περιορισμοί στη λειτουργία του Ευρωσυστήματος περιλαμβανομένης της ΕΚΤ .
Έχουμε πλήρη επίγνωση του ότι μια πολιτική πρόταση για προοδευτική αλλαγή της Ευρωπαϊκής Συνθήκης και του Συμφώνου Σταθερότητας δεν είναι πλειοψηφική σήμερα στην ΕΕ. Και κατά συνέπεια, οι προτάσεις που θα υποβληθούν άμεσα στα θεσμικά όργανα της ΕΕ θα είναι προσαρμοσμένες στις δυνατότητες που δίνουν οι υπαρκτοί συσχετισμοί.
Η ανάδειξη  όμως του παραπάνω στόχου ως στρατηγικού στόχου της Ευρωπαϊκής Αριστεράς έχει πρωτεύουσα σημασία για το ίδιο το μέλλον της Ευρώπης. Γιατί απαντά στην αγωνία των Ευρωπαίων πολιτών για την διόρθωση πορείας και τη διάσωση του Ευρωπαϊκού οικοδομήματος. Και αποτελεί την μόνη πειστική απάντηση στον ακροδεξιό λαϊκισμό. Το μοναδικό ρεαλιστικό και ταυτόχρονα πολιτικά και προγραμματικά δυνατό μέτωπο απέναντι στην ακροδεξιά.
Διατυπώνοντας ένα συνεκτικό και θεσμικά συγκεκριμένο σχέδιο για τις αναγκαίες αλλαγές στο Ευρωπαϊκό οικοδόμημα η Αριστερά αναδεικνύεται στον βασικό υπερασπιστή του οράματος της ενωμένης Ευρώπης και των προοδευτικών αξιών που το ενέπνευσαν – ανατρέχοντας πίσω στις βαθιές ρίζες της Γαλλικής Επανάστασης και των προοδευτικών ρευμάτων που διέτρεξαν την Ευρώπη στη σύγχρονη εποχή – και οι ιδέες και αξίες της σε ηγεμονικές.
Τα ζητήματα του περιεχομένου της Ευρωπαϊκής Συνθήκης και του Συμφώνου Σταθερότητας  δεν είναι τεχνικά αλλά βαθύτατα πολιτικά. Είναι η ουσία των νεοφιλελεύθερων πολιτικών που βύθισαν την Ευρώπη στη στασιμότητα και ειδικά τον Νότο (και ειδικά  την Ελλάδα) στην κρίση. Στην Ευρώπη δεν έχουμε συζητήσει ποτέ δημόσια το γιατί η Κεντρική Τράπεζα της Ευρώπης δεν έχει το δικαίωμα που έχει η αμερικανική, η βρετανική, η ιαπωνική Κεντρική Τράπεζα να δανείζει πρωτογενώς τις κυβερνήσεις. Γιατί ενώ είμαστε ενωμένοι με το ίδιο νόμισμα δανειζόμαστε από τις αγορές ο καθένας ξεχωριστά. Γιατί το αναπτυξιακό υπόδειγμα που προωθείται στηρίζεται στην συνεχή συμπίεση του εργατικού κόστους (λες και μπορούμε να ανταγωνιστούμε σ’ αυτό την Κίνα) και όχι στην δημιουργία νέων παραγωγικών τομέων που στηρίζονται στην γνώση, την καινοτομία, την μετα-βιομηχανική οργάνωση, την ενεργειακή εξοικονόμηση, τα κοινωνικά αγαθά και την αναδιοργάνωση του εργάσιμου χρόνου ως παραμέτρου της απασχόλησης και άρα της κοινωνικής ζήτησης.
Μια άλλη πλευρά της ίδιας στρατηγικής είναι η μεταφορά μέρους του πλεονάσματος που συσσωρεύει ο βορράς και κυρίως  η Γερμανία στον Νότο με τη μορφή παραγωγικών επενδύσεων. Αντί για την μόνιμη περιθωριοποίηση του Ευρωπαϊκού Νότου μέσω της εσωτερικής υποτίμησης, να μπει στην πρώτη γραμμή ο ξεχασμένος στόχος της σύγκλισης των οικονομιών και των κοινωνιών.
Ο Συριζα έχει κάθε λόγο να βάλει αυτά τα ζητήματα και να επιδιώξει τις πλατύτερες συμμαχίες στη διεκδίκηση τους. Υπηρετώντας έτσι και τα εθνικά μας συμφέροντα και τον κοινωνικό χαρακτήρα της Ευρώπης των λαών. Οικοδομώντας στην πράξη τη Νέα Ευρωπαϊκή Αφήγηση, την κοινή Ευρωπαϊκή ταυτότητα.
Ο δεύτερος άξονας της ελληνικής κυβέρνησης της αριστεράς για την προοπτική της  Ευρώπης πιστεύουμε ότι πρέπει να είναι η υπεράσπιση του Ευρωπαϊκού οικοδομήματος, των ανθρωπιστικών αξιών, των κοινωνικών και πολιτικών δικαιωμάτων από την ευρωσκεπτιστική ακροδεξιά. Καμιά στιγμή η κριτική της ευρωπαϊκής αριστεράς προς τα κακώς κείμενα της ΕΕ δεν πρέπει να αφήνει περιθώριο ταύτισης με την ακροδεξιά, ακόμη και όταν αυτή ομιλεί δήθεν υπέρ των πολιτών και εναντίον της γραφειοκρατίας των Βρυξελών. Και καμιά στιγμή δεν πρέπει η ευρωπαϊκή αριστερά να κλείσει το μάτι στους εθνικούς απομονωτισμούς και την επιστροφή στους διαχωρισμούς και στα σύνορα.
Το βασικό επιχείρημα της ευρωσκεπτικιστικής ακροδεξιάς (πέραν των ξενοφοβικών παραληρημάτων της) είναι η προσχηματική υπεράσπιση της εξουσίας των εθνικών κοινοβουλίων απέναντι στις Βρυξέλες. Ουσιαστική απάντηση σ αυτό αποτελεί η ενίσχυση της φωνής των Ευρωπαίων πολιτών και των αρμοδιοτήτων των εκλεγμένων αντιπροσώπων τους.
Υπερασπιζόμενη το Ευρωπαϊκό οικοδόμημα η Αριστερά πρέπει να έχει σταθερή αντίθεση στις προτάσεις για νέα Διευθυντήρια ή νέα  μεταβίβαση αρμοδιοτήτων σε όχι άμεσα εκλεγμένα όργανα. Γιατί όσο οι σκληροί νεοφιλελεύθεροι κύκλοι δημιουργούν νέους αδιαφανείς θεσμούς και μηχανισμούς ελέγχου και εποπτείας, τόσο ενισχύεται η εθνικιστική  και λαϊκιστική αντιευρωπαϊκή ρητορική. Πρόκειται για έναν φαύλο κύκλο όπου ο συγκεντρωτισμός της νεοφιλελεύθερης ελίτ ανατροφοδοτεί την ακροδεξιά και  εθνικιστική κριτική στην ΕΕ. Έναν φαύλο κύκλο που μπορούν να σπάσουν με τη στάση προοπτικής και αρχών τους οι προοδευτικές και αριστερές δυνάμεις στην Ευρώπη.
Διεκδικώντας δημοκρατικά και κοινωνικά νομιμοποιημένα όργανα διαμόρφωσης και άσκησης πολιτικής από και με τους Ευρωπαίους πολίτες, παράλληλα με την εμβάθυνση της δημοκρατικής λειτουργίας στο τοπικό επίπεδο και τη σχέση του με το Ευρωπαϊκό.
Στην διπλή αυτή προσπάθεια δεν περισσεύει καμιά πολιτική δύναμη στην Ευρώπη. Και αντίστροφα, καμιά συμμαχία δεν έχει ουσιαστικό νόημα αν δεν υπηρετεί συγκεκριμένα αυτούς τους στόχους.
Γιατί είναι τόσο κρίσιμοι οι δυο αυτοί στόχοι, η δημοκρατική και προοδευτική αλλαγή της ΕΕ και η απόκρουση της εθνικιστικής ακροδεξιάς, που ξαναχαράζουν τα όρια Αριστεράς – Δεξιάς στην Ευρώπη για τα προσεχή δέκα – είκοσι χρόνια. Αριστερός δεν είναι ο καθένας μέσα στο κεφάλι του αλλά μέσα στην πραγματική κοινωνική και πολιτική σύγκρουση.
Το κριτήριο αυτό, ένα σύγχρονο «ξυράφι του Όκκαμ» στην πολιτική φιλοσοφία, έχει δυο κόψεις. Από τη μια σημαίνει ότι ακόμη και παραδοσιακά σοσιαλδημοκρατικά κόμματα και κυβερνήσεις  μπορεί να συγκλίνουν με την ευρωπαϊκή αριστερά εφόσον διεκδικούν την προοδευτική αλλαγή των Συνθηκών και Συμφώνων και βάζουν αποφασιστικό φραγμό στην ξενοφοβία, τον εθνικισμό, τον περιορισμό των δικαιωμάτων. Από την άλλη σημαίνει ότι κάθε αριστερό και προοδευτικό κόμμα, του δικού μας συμπεριλαμβανομένου, θα κριθεί από την ικανότητα να δώσει αυτές τις συγκεκριμένες μάχες και όχι μόνον από τον γενικό φιλοσοφικό του προσανατολισμό. Ταυτόχρονα αποτελεί μια νέα πρόσκληση – πρόκληση προς τα σύγχρονα κοινωνικά κινήματα, για μια νέα ατζέντα με πανευρωπαϊκή και παγκόσμια στόχευση. Γιατί εντέλει πρόκειται για μια κορυφαία σύγκρουση για την ηγεμονία στο αισθητικό, πολιτισμικό, αξιακό πεδίο.

Γιώργος Βεργόπουλος – Σταμάτης Θεοδωρόπουλος – Κωστής Δήμος – Γιώργος Σταμπουλής  – Λευτέρης Στουκογιώργος – Νανή Πολίτου