Συντάκτης: Ειρήνη Μαλτέζου

Σφοδρή κριτική για την κατάσταση του κράτους δικαίου στην Ελλάδα, τις εξελίξεις γύρω από το σκάνδαλο των υποκλοπών και τη λειτουργία της Δικαιοσύνης ασκήθηκε στην εκδήλωση «ΑΝΟΧΥΡΩΤΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ – ΚΡΑΤΟΣ ΔΙΚΑΙΟΥ ΣΕ ΚΡΙΣΗ» που διοργανώθηκε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στις Βρυξέλλες με πρωτοβουλία του Αντιπροέδρου της Left, Κώστα Αρβανίτη. Οι θεσμικές εκτροπές, η κρίση αξιοπιστίας των θεσμών και οι κυβερνητικές ευθύνες για τη διαμόρφωση ενός σκηνικού που έχει προκαλέσει γενικευμένη κοινωνική απογοήτευση βρέθηκαν στο επίκεντρο των παρεμβάσεων των ομιλητών.

Η εκδήλωση, αν και προγραμματισμένη από καιρό, αποτέλεσε άμεση απάντηση στις απαράδεκτες δηλώσεις του Επιτρόπου Δικαιοσύνης, Michael McGrath, ο οποίος κατά την επίσκεψή του στην Αθήνα έπλεξε το εγκώμιο της ελληνικής κυβέρνησης για δήθεν πρόοδο στα θέματα κράτους δικαίου, χωρίς να λάβει υπόψη του την πρόσφατη Έκθεση με εισηγητή τον Κώστα Αρβανίτη, που ψηφίστηκε με ευρεία πλειοψηφία από την Ολομέλεια και περιλαμβάνει όλα τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι Έλληνες πολίτες σήμερα. Στην εισαγωγική του τοποθέτηση ο Αντιπρόεδρος της Left και ευρωβουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ προανήγγειλε πρωτοβουλίες για επίσημη θεσμική καταγγελία των δηλώσεων του Επιτρόπου McGrath και κατήγγειλε τα “καινούργια κόλπα” της Προέδρου της Κομισιόν, Ούρσουλα Φον ντερ Λάιεν, η οποία συνεχίζει επιδεικτικά να αγνοεί τις αποφάσεις του εκλεγμένου ευρωπαϊκού σώματος και να ενεργεί πραξικοπηματικά, όπως στις περιπτώσεις των εξοπλισμών με το SAFE και την εμπορική συμφωνία με τις χώρες Mercosur.

Απαριθμώντας τα σκάνδαλα των τελευταίων ετών, ο Κώστας Αρβανίτης έδειξε ως μαέστρο του συστήματος που ευθύνεται για την υπονόμευση του κράτους δικαίου τον ίδιο τον πρωθυπουργό, Κυριάκο Μητσοτάκη, καθώς, όπως είπε, οι υποκλοπές με το Predator, η συγκάλυψη του εγκλήματος και οι απάτες με τις αγροτικές επιδοτήσεις του ΟΠΕΚΕΠΕ είχαν ως κοινό κέντρο το Μέγαρο Μαξίμου.

Ιδιαίτερα αιχμηρή παρέμβαση για την κατάσταση του κράτους δικαίου στην Ελλάδα έκανε ο πρώην πρόεδρος της ΑΔΑΕ και επίτιμος Αντιπρόεδρος του Συμβουλίου της Επικρατείας, Χρήστος Ράμμος. Άσκησε σφοδρή κριτική στην κυβέρνηση, κάνοντας λόγο για γενικευμένη διαφθορά και εμφανή τάση αυταρχικής διακυβέρνησης. Αναφερόμενος στην απόφαση του εισαγγελέα του Αρείου Πάγου, Κωνσταντίνου Τζαβέλλα, να μην επανεξεταστεί η υπόθεση των υποκλοπών, τη χαρακτήρισε «κορυφή του παγόβουνου». Παράλληλα, σημείωσε ότι η δικαστική εξουσία δίνει την εικόνα πως δεν προχωρά σε βάθος όταν υποθέσεις αφορούν ισχυρά πρόσωπα ή την πολιτική εξουσία, παραπέμποντας στις υποθέσεις των υποκλοπών, των Τεμπών και του ΟΠΕΚΕΠΕ. Ο πρώην επικεφαλής της ΑΔΑΕ απέδωσε ευθύνες και στη Βουλή, λέγοντας ότι γίνεται εργαλειακή χρήση των συνταγματικών διατάξεων περί ευθύνης υπουργών και ότι κυριαρχεί η εντύπωση πως «οι ημέτεροι προστατεύονται». Στην ίδια ομιλία αναφέρθηκε και στην άνοδο, όπως είπε, αντιθεσμικού και ακροδεξιού λόγου, με ξενοφοβικά χαρακτηριστικά, ενώ επέκρινε και τις επαναπροωθήσεις μεταναστών.

Η Ομότιμη Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου του ΑΠΘ, Ιφιγένεια Καμτσίδου, στην παρέμβασή της ανέδειξε τη βαθιά σύνδεση του κράτους δικαίου με την προστασία της προσωπικής και συλλογικής αυτονομίας, την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης και την ίδια τη δημοκρατική αρχή. Υπογράμμισε ότι η προστασία των δικαιωμάτων, ο σεβασμός του Συντάγματος και η θεσμική λειτουργία των Ανεξάρτητων Αρχών αποτελούν κρίσιμα στοιχεία της συλλογικής πολιτικής ταυτότητας της χώρας. Παράλληλα, σημείωσε ότι τα τελευταία χρόνια καταγράφονται σοβαρές πιέσεις σε αυτούς τους πυλώνες, με αφορμή υποθέσεις όπως οι υποκλοπές, η λειτουργία των ανεξάρτητων αρχών, οι σχέσεις κυβέρνησης και δικαιοσύνης, αλλά και η λειτουργία του κοινοβουλευτικού ελέγχου. Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στην ανάγκη θεσμικών μεταρρυθμίσεων που θα ενισχύσουν την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης, τη διαφάνεια, τη λογοδοσία, τον ρόλο της Βουλής και τη θεσμική θωράκιση των Ανεξάρτητων Αρχών.

Από την πλευρά του, ο Αντιπρόεδρος του Δικηγορικού Συλλόγου Αθηνών, Θεόδωρος Μαντάς, χαρακτήρισε «έκνομη» τη στάση του αντεισαγγελέα του Αρείου Πάγου στην υπόθεση των παρακολουθήσεων, σημειώνοντας ότι ο Δικηγορικός Σύλλογος Αθηνών εξετάζει προσφυγή στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Όπως τόνισε, «έχουμε φτάσει από το δεδομένο στο ζητούμενο», περιγράφοντας συνολική διολίσθηση στην απονομή δικαιοσύνης όχι μόνο σε κορυφαίες υποθέσεις αλλά και στην καθημερινή λειτουργία των δικαστηρίων. Υποστήριξε ότι κατακτήσεις δεκαετιών έχουν χαθεί σε σύντομο χρονικό διάστημα και ότι η κρίση έχει διαχυθεί σε όλες τις βαθμίδες απονομής δικαιοσύνης. Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στην υπόθεση των υποκλοπών, μιλώντας για τεράστια προσπάθεια από τη διορισμένη ηγεσία της δικαιοσύνης να κλείσει οριστικά η υπόθεση, χαρακτηρίζοντας τις εξελίξεις ως «συνειδητή πράξη» και «τσιμεντόπλακα» σε μια υπόθεση μείζονος δημοκρατικού ενδιαφέροντος. Ο κ. Μαντάς υπογράμμισε ακόμη ότι αποτελεί υποχρέωση του νομικού κόσμου και των δικηγορικών συλλόγων να παρεμβαίνουν δημόσια σε τέτοιες υποθέσεις, σημειώνοντας ότι θεσμική εκτροπή θα ήταν η σιωπή απέναντι σε τέτοια φαινόμενα. «Το κράτος δικαίου δεν είναι ιδιοκτησία κανενός», ανέφερε χαρακτηριστικά. Στην παρέμβασή του αναφέρθηκε επίσης σε υποθέσεις όπως του Νίκου Ρωμανού, στη διαχείριση της δίκης για τα Τέμπη, καθώς και στην υπόθεση του ΟΠΕΚΕΠΕ, ως ενδείξεις ευρύτερων δυσλειτουργιών του θεσμικού πλαισίου.

Η βουλεύτρια της Νέας Αριστεράς και ακαδημαϊκός, Σία Αναγνωστοπούλου, παραφράζοντας τον τίτλο της εκδήλωσης μίλησε για ανοχύρωτη κοινωνία, που έχει αποτύχει βαθιά όταν το αποτέλεσμά της είναι δύο νέα κορίτσια στην Ηλιούπολη να πέφτουν στο κενό. Όσον αφορά την υπονόμευση της δημοκρατίας, αναφέρθηκε στην συμβολική νομοθετική ρύθμιση της κυβέρνησης που συμπυκνώνει όλη την επίθεση στο κράτος δικαίου και ήταν η απαγόρευση των διαδηλώσεων μπροστά από το Κοινοβούλιο με το πρόσχημα ότι εκεί βρίσκεται το Μνημείο του Αγνώστου Στρατιώτη. “Όταν το έθνος χρησιμοποιείται για να περιστείλει δικαιώματα του λαού, εκεί πάμε σε δημοκρατία που είναι αδειανό κέλυφος”, ανέφερε ζητώντας επαγρύπνηση. Εστίασε ακόμη στον ρόλο των βουλευτών, που πρέπει να λειτουργούν ως εκπαιδευτές της κοινωνίας και όχι ως yesmen του πρωθυπουργού. Σε δύο ντροπιαστικές στιγμές του Κοινοβουλίου, κατήγγειλε το κυνικό, παρατεταμένο χειροκρότημα των κυβερνητικών βουλευτών για τον πρώην υπουργό Μεταφορών, Κώστα Καραμανλή, ενώπιον των εμβρόντητων συγγενών των θυμάτων των Τεμπών, και την επίθεση του υπουργού Θάνου Πλεύρη την επομένη του ναυαγίου-εγκλήματος της Χίου, που σηματοδότησε οχετό διαδικτυακών σχολίων προς όποιον ζήτησε έρευνα για τις συνθήκες.

Ο Δρ. Πολιτικών Επιστημών, Παύλος Ρούφος, ανέδειξε την υποκριτική στάση της Ευρωπαϊκής Ένωσης απέναντι στις παραβιάσεις του κράτους δικαίου στην Ελλάδα, επισημαίνοντας ότι, παρά τις συνεχείς εκθέσεις για υποκλοπές, παρεμβάσεις στη Δικαιοσύνη και επιθέσεις στην ελευθερία του Τύπου (ζητήματα για τα οποία κινήθηκαν διαδικασίες κατά της Ουγγαρίας και της Πολωνίας), η ελληνική κυβέρνηση εξακολουθεί να μένει στο απυρόβλητο. Εστιάζοντας στην αναθεώρηση του άρθρου 86 περί ευθύνης υπουργών, υπογράμμισε ότι το ισχύον σύστημα έχει μετατραπεί από μηχανισμό λογοδοσίας σε μηχανισμό πολιτικής προστασίας και συγκάλυψης, καθώς η τελική απόφαση για την ποινική δίωξη υπουργών παραμένει ουσιαστικά στα χέρια της κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας. Τόνισε ότι η προωθούμενη αναθεώρηση κινείται προς μεγαλύτερη «δικαστικοποίηση», χωρίς όμως να απαντά στο κρίσιμο ζήτημα της ανεξαρτησίας της Δικαιοσύνης, τη στιγμή που η κοινωνική εμπιστοσύνη προς τους θεσμούς έχει κλονιστεί και εκτιμά ότι θα κλονιστεί περισσότερο μετά τη νέα απόφαση του Αρείου Πάγου για την αρχειοθέτηση του σκανδάλου των υποκλοπών.