Του Γιάννη Καρβέλη

-Θέσεις για το συνέδριο Τελευταία φράση πρώτης προγραμματικής τομής (συνταγματική αναθεώρηση): «…αύξηση συμμετοχής των πολιτών στη διαμόρφωση πολιτικής και λήψη αποφάσεων σε κάθε επίπεδο», και δεύτερης (εκλογικό σύστημα): «…συνεχή ενίσχυση της συμμετοχής της κοινωνίας των πολιτών στην όλη διαδικασία».

-Πρωθυπουργός (ΣΚΑΪ-20/7): «Δεν αποκλείω συμβουλευτικό δημοψήφισμα…»

Με βάση τα προηγούμενα και τις αρχές της ισοτιμίας της ψήφου και της αναλογικής αντιπροσώπευσης, καταθέτω μερικές σκέψεις για την δημοκρατική αποτύπωση της γνώμης των πολιτών, με άμεσο ή έμμεσο τρόπο.

Όταν το ζητούμενο έχει διλημματικό χαρακτήρα (π.χ. Βασιλευομένη ή Προεδρευομένη) αναγκαστικά υπερισχύει η πλειοψηφούσα (άμεσα ή μέσω αντιπροσώπων) πρόταση. Δηλαδή εφαρμόζεται η αρχή του πλειοψηφικού συστήματος.

Όμως πολλά ζητήματα έχουν ποσοτικό χαρακτήρα, εκφράζονται με αριθμητικές τιμές (αριθμός βουλευτών και εκλογικών περιφερειών, όριο εισόδου κόμματος στη Βουλή, ηλικία νέων ψηφοφόρων, πριμοδότηση πρώτου κόμματος κ.ά.). Για τέτοια ζητήματα δεν είναι η καλύτερη επιλογή η επικράτηση της πλειοψηφούσας πρότασης, με εξοβελισμό κάθε άλλης, με όποια διαφορά ψήφων. Στην περίπτωση επιλογής μέσω αντιπροσώπων το μειονέκτημα είναι μεγαλύτερο, αφού στη Βουλή σήμερα αντιπροσωπεύεται το 93,6% αυτών που ψήφισαν (εκτός Βουλής 6,4%), όλα δε υπολογισμένα στο 97,58% των ψήφων (άκυρα-λευκά 2,42%). Ουσιαστικά αντιπροσωπεύεται το 91,3% των ψηφισάντων, οι οποίοι ήταν το 56,16% των εγγεγραμμένων. Οι δε 50 βουλευτές του πρώτου κόμματος δεν έχουν δοθεί αναλογικά.

Όχι «απλή» αναλογική λοιπόν. Όμως η απλή Αριθμητική, ιδιαίτερα η εφαρμογή της στον υπολογισμό του ειδικού βάρους μιγμάτων με συστατικά διαφορετικού ειδικού βάρους και σε διαφορετικές αναλογίες, βοηθά αναμφισβήτητα στην επεξεργασία αντιπροσωπευτικού αποτελέσματος. Αναδεικνύεται τότε καλύτερη μια έμμεση ή άμεση (δημοψηφισματική) προσέγγιση, με τρόπο που δεν περιορίζεται στο «ΝΑΙ ή ΟΧΙ», αλλά με πολλά ερωτήματα και επιλογές ανά ερώτημα, που θα προτείνονται και θα υποστηρίζονται από τα κόμματα.

Π.χ. έστω ότι γινόταν δημοψήφισμα για το bonus και ότι τα αποτελέσματα, για διάφορες προτεινόμενες τιμές ήταν: Για 50 έδρες: 30%, για 20: 40%, για 10: 20% και για 0: 10%. Έπρεπε τότε (αυτό μπορούσε να γίνει και στη Βουλή), με τη χρήση συντελεστή βαρύτητας ίσου με το ποσοστό της κάθε επιλογής και ενδεχόμενες στρογγυλοποιήσεις, να προκριθεί η αναλογική σύνθεση όλων των δυνατών επιλογών: 50χ30% + 20χ40% + 10χ20% + 0χ10% = 15+8+2+0=25 έδρες.

Παράδειγμα (ενδεικτικού) ψηφοδελτίου δημοψηφίσματος για το εκλογικό σύστημα:

1. Αριθμός των βουλευτών: [200] [250] [300] [350]

2. Αριθμός των βουλευτών Επικρατείας: [10] [12] [14]

3. Αριθμός των εκλογικών περιφερειών: [30] [40] [50] [60]

4. Όριο εισόδου κόμματος στη Βουλή: [1%] [2%] [3%] [4%]

5. Απαραίτητη ηλικία των ψηφοφόρων: [16] [17] [18] [19] έτη

6. Πριμοδότηση του 1ου κόμματος: [10] [20] [30] [40] [50] έδρες

Έτσι εξασφαλίζεται η δημοκρατική και αναλογική εκπροσώπηση όλων των πολιτών, εξουδετερώνοντας «δίκες προθέσεων» και επικλήσεις (κάποτε υποκριτικές) τέτοιας εκπροσώπησης (ερήμην των), ή της απλής λογικής (ερήμην της!) καθώς και απειλές για κατάργηση της απόφασης. Ποιος θα τολμούσε, αν ήταν η αναλογική συνισταμένη των απόψεων των πολιτών; Τέτοιες συνθέσεις καλλιεργούν κλίμα προγραμματικών πολιτικών συμμαχιών και ενισχύουν την αυτονομία έκφρασης του βουλευτή, αφού υποβαθμίζεται η «δεδηλωμένη». Το επιχείρημα «δεν έχουμε εμπειρία τέτοιων διαδικασιών» δεν είναι ισχυρό. Καμιά χώρα δεν είχε, πριν από την πρώτη εφαρμογή αντίστοιχης διαδικασίας.

Όσο για το ότι δεν προβλέπεται από το Σύνταγμα, «ιδού πεδίον δόξης λαμπρόν»!

*Ο Γιάννης Καρβέλης είναι μέλος Ο.Μ. Παγκρατίου – Μηχανολόγος-Ηλεκτρολόγος