Η δημιουργία του Συνασπισμού της Αριστεράς και της Προόδου ήταν μια συνύπαρξη διαφορετικών ρευμάτων, τα περισσότερα αριστερής προέλευσης, που έφεραν το ιδεολογικό τους στίγμα. Ρεύματα που ήθελαν να παραμείνουν διακριτά και να υπερασπιστούν το ιδεολογικό τους παρελθόν ως απόδειξη συνέπειας. Αυτά τα ρεύματα συγκρότησαν τις τάσεις / συνιστώσες, ως κόμματα μέσα στο κόμμα. Δημιούργησαν τους δικούς τους μηχανισμούς και την εκλογική κάθοδο ώστε να εκλέγουν όσο δυνατόν περισσότερα μέλη τους στα όργανα. Ένα από τα αποτελέσματα αυτής της πραγματικότητας ήταν ότι πρακτικά δεν μπορούσαν να εκλεγούν μέλη του ΣΥΝ εκτός τάσεων. Έτσι στις επιτροπές πάντα υπήρχαν εκπρόσωποι των τάσεων. Λέγαμε τότε και μετά ότι οι εκτός τάσεων έπρεπε να συγκροτήσουν μια ατασική τάση. Τότε χρησιμοποιήθηκε έντονα η διαπραγμάτευση μεταξύ των τάσεων για να καταλήγουν σε αποδεκτές αποφάσεις από, σχεδόν, όλους.

Οι τάσεις, εκτός από ό,τι ιδεολογικό εκπροσωπούσαν, εξελίχτηκαν σε χώρους περιχαράκωσης και εκλογικούς μηχανισμούς που μάλιστα αλληλοϋποβλέπονταν. Αυτού του είδους η συγκρότηση λειτουργούσε και λειτουργεί σε βάρος της δημοκρατικής λειτουργίας, αφού η κάθετη λειτουργία του κόμματος μέσω των πολιτικών κινήσεων και των οργάνων υποκαταστάθηκε από την οριζόντια λειτουργία εντός και μεταξύ των τάσεων παραγκωνίζοντας τα μέλη. Αυτή η κατάσταση καμία τάση δεν ενόχλησε είτε στο παρελθόν είτε τώρα που γεννά ερωτηματικά για το πώς αντιλαμβάνονται τη δημοκρατική λειτουργία του κόμματος.

Αντί λοιπόν οι τάσεις σταδιακά να ατονήσουν, ώστε το κόμμα να γίνει κόμμα των μελών του, αυτές παραμένουν και επιμένουν «εγωιστικά». Θα ήταν απλοϊκό κάποιος να ζητήσει την καταστατική κατάργηση των τάσεων και να τις αναγκάσει να περάσουν στην «παρανομία» και στις υπόγειες λίστες των εκλογών. Θα περίμενε όμως να μελετήσουν την εμπειρία από τη λειτουργία του κόμματος και το περιεχόμενο συμμετοχής των μελών του στο κομματικό γίγνεσθαι και να βγάλουν τα συμπεράσματά τους για το τι είναι πιο σημαντικό. Η επιβίωσή τους και οι μικροεξουσίες ή το κόμμα και τα μέλη του; Γιατί να είναι ή να γίνει κάποιος μέλος του ΣΥΡΙΖΑ; Για να συνδιαμορφώνει την πολιτική του κόμματος ή να την σχολιάζει εκ των υστέρων; Η «κατάργηση» των τάσεων βέβαια θα πρέπει να συνοδευτεί και με την αλλαγή της σχέσης κόμματος – κυβέρνησης. Δηλαδή το κόμμα να μην παρακολουθεί τις πολιτικές πρωτοβουλίες της κυβέρνησης αλλά να είναι αυτό που θα παίρνει πρωτοβουλίες μέσα από τη δημοκρατική λειτουργία του, που να ενστερνίζεται η κυβέρνηση. Αυτό βέβαια ισχύει και για τον δήμο και την Περιφέρεια για τις αντίστοιχες πολιτικές κινήσεις.

Σήμερα, με τα ηλεκτρονικά μέσα, οι Π.Κ. μπορούν να συνδιαμορφώνουν την πολιτική του κόμματος με την ηγεσία. Αρκεί να υπάρχει η πολιτική επιλογή. Αντλώντας διδάγματα από τη λειτουργία της Αθηναϊκής δημοκρατίας θα πρέπει στα όργανα να εκλέγεται με κλήρωση ένα ποσοστό των μελών τους (π.χ. 1/3) ώστε σταδιακά όλοι να αναλαμβάνουν ευθύνες. Ο «εκδημοκρατισμός» του ΣΥΡΙΖΑ είναι όρος και προϋπόθεση για την επιτυχή έξοδο από τα Μνημόνια και τη δημοκρατική και οικονομική ανάπτυξη της χώρας μας με αριστερό και οικολογικό πρόσημο. Είναι εγγύηση να μην αφομοιωθεί από την (κυβερνητική) εξουσία. Ο δημοκρατικός ΣΥΡΙΖΑ μπορεί να συσπειρώσει δυνάμεις και να αναδειχτεί σε πρωτοπορία και δημοκρατικό υπόδειγμα για την κοινωνία.

* Ο Ροίκος Θανόπουλος είναι τέως μέλος ΣΥΡΙΖΑ