Κύρια σημεία της ομιλίας του βουλευτή Αρκαδίας του ΣΥΡΙΖΑ-Προοδευτική Συμμαχία, Γιώργου Παπαηλιού, κατά τη συζήτηση του νομοσχεδίου του Υπουργού Επικρατείας: «Απαγόρευση χρήσης επιγραμμικών υπηρεσιών κοινωνικής δικτύωσης από ανηλίκους» στην Ολομέλεια της Βουλής

Ο εθισμός στη χρήση κοινωνικών δικτύων από ανηλίκους αποτελεί πλέον πρόβλημα για τις οικογένειες, αλλά και όλη την κοινωνία.

Με το νομοσχέδιο του Υπουργού Επικρατείας, η προστασία των ανηλίκων περιορίζεται μόνο στην απαγόρευση χρήσης υπηρεσιών κοινωνικής δικτύωσης απ΄ αυτούς.

Αυτή η απαγόρευση είναι η μόνη πρόβλεψη για την προστασία τους. Όμως δεν συνοδεύεται από κυρώσεις σε περίπτωση παραβίασής της. Ούτε προβλέπονται ελεγκτικοί μηχανισμοί για τη τήρησή της.

Η προστασία της ανηλικότητας στο διαδίκτυο αφορά, την προστασία της σωματικής και της ψυχικής υγείας, της προσωπικότητας, της ιδιωτικότητας, της εκπαιδευτικής ανάπτυξης, την προστασία από τον διαδικτυακό εκφοβισμό, από την εκμετάλλευση των προσωπικών δεδομένων και το σχεδιασμό εφαρμοσμένων  πρακτικών για την αποθάρρυνση της παρατεταμένης παραμονής σε πλατφόρμες.

Με το υπό κρίση νομοσχέδιο απαγορεύεται η πρόσβαση ανηλίκων σε υπηρεσίες κοινωνικής δικτύωσης πριν από τη συμπλήρωση της ηλικίας των 15 ετών. 

Ο σκοπός είναι θεμιτός.

Όμως η επί της ουσίας αιτιολογία και επιχειρηματολογία είναι ελλιπής, αφού θεμελιώδεις πλευρές της παραμένουν στο απυρόβλητο:

Το ζητούμενο είναι, αν, με το είδος της προτεινόμενης προστασίας, οικοδομείται ένα δίκαιο και αποτελεσματικό σύστημα πρόληψης και λογοδοσίας ή αν αυτό περιορίζεται σε ένα γενικό αποκλεισμό, του οποίου η εφαρμογή και οι παρενέργειες παραμένουν αδιευκρίνιστες.

Ο έλεγχος δεν μπορεί να μη στρέφεται στον επιχειρηματικό σχεδιασμό των πλατφορμών, που αποσκοπεί στον εθισμό, παρά μόνο στη συμπεριφορά των παιδιών-των ανηλίκων.

Αυτός ο εθιστικός σχεδιασμός δεν είναι τυχαίος.

Οι πλατφόρμες σχεδιάζονται με τρόπο, ώστε, όσο ο χρήστης παραμένει περισσότερο χρόνο στην πλατφόρμα, τόσο περισσότερες πληροφορίες και δεδομένα διακινούνται και αναδεικνύονται και τόσο περισσότερες διαφημίσεις εμφανίζονται και  προβάλλονται. 

Η ατέρμονη κύλιση, οι επίμονες ειδοποιήσεις, τα συστήματα προτάσεων και η προσωποποιημένη κατάταξη περιεχομένου δεν είναι ουδέτερα τεχνικά χαρακτηριστικά. Αποτελούν σχεδιαστικές επιλογές που μπορούν να ενθαρρύνουν την παρατεταμένη χρήση.

Σ’ αυτό το πλαίσιο,  αυξάνονται οι δυνατότητες κερδοφορίας και κερδοσκοπίας των εταιρειών.

Δηλαδή, δεν πρόκειται για παρενέργεια της λειτουργίας των πλατφορμών και αντίστοιχα για «παράπλευρη» απώλεια εις βάρος των αποδεκτών-των χρηστών-των «θυμάτων» των οποίων η προστασία επιδιώκεται.

Είναι η ίδια η λογική, με την οποία επιδιώκεται η διασφάλιση της κερδοσκοπίας των επιχειρηματικών ομίλων που δραστηριοποιούνται στο συγκεκριμένο τομέα, η οποία μετατρέπει ακόμη και την ανθρώπινη προσοχή-το ανθρώπινο ενδιαφέρον-την ανθρώπινη περιέργεια σε εμπόρευμα.

Οι οριζόντιες απαγορεύσεις δεν επιδρούν με τον ίδιο τρόπο σε κάθε οικογένεια και κάθε παιδί. Αυτές οι παρατηρήσεις μετατρέπουν μια τεχνική συζήτηση περί ηλικίας σε ζήτημα κοινωνικών δικαιωμάτων, ισότητας και δημόσιας ευθύνης.

Συμπερασματικά, δεν μπορεί να απαιτείται από ένα παιδί, να αποδείξει ότι δικαιούται να βρίσκεται στο διαδίκτυο, ενώ από μια πολυεθνική πλατφόρμα να μη ζητά με την ίδια αποφασιστικότητα να αποδείξει ότι λειτουργεί με ασφάλεια. Δεν μπορεί η κυβερνητική ευθύνη να εξαντλείται σε έναν ηλικιακό κόφτη, όταν μάλιστα η σχολική κοινότητα στερείται προσωπικού, οι γονείς στερούνται χρόνου και πόρων και οι ανεξάρτητες αρχές καλούνται να αναλάβουν νέες αρμοδιότητες χωρίς σαφές σχέδιο ενίσχυσης.

Πρέπει να προστατευτούν τα παιδιά από τον εκφοβισμό, την εκμετάλλευση των δεδομένων και τον εθιστικό σχεδιασμό. Ταυτόχρονα όμως πρέπει να προστατευτούν  και τα  δικαιώματά  τους στην πληροφόρηση, στη συμμετοχή, στην επικοινωνία και στην ισότιμη κοινωνική ένταξη. Τα δικαιώματα δεν είναι εμπόδιο στην ασφάλεια, είναι η προϋπόθεση για να έχει η ασφάλεια δημοκρατικό περιεχόμενο.

Απαιτείται στάση αυστηρή αλλά όχι μηδενιστική: Αναγνωρίζεται ο στόχος, όμως απορρίπτεται η ανεπαρκώς σχεδιασμένη οριζόντια απαγόρευση. Απαιτούνται δεσμευτικές εγγυήσεις, δημόσιοι πόροι και ουσιαστική λογοδοσία των ψηφιακών κολοσσών.

Η προστασία της ανηλικότητας δεν πρέπει να αποτιμάται με το πόσο εύκολα απαγορεύουμε, αλλά με το πόσο αποτελεσματικά προστατεύουμε.