Κύρια σημεία της ομιλίας του βουλευτή Αρκαδίας του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ, Γιώργου Παπαηλιού, στην Ολομέλεια της Βουλής κατά τη συζήτηση του νομοσχεδίου του Υπουργείου Οικονομικών

1) Με το υπό κρίση νομοσχέδιο επιχειρείται η αντιμετώπιση του ιδιωτικού χρέους που έχει φθάσει σε δυσθεώρητα ύψη, αποτελώντας άλλον ένα «βραχνά» για την ελληνική οικονομία και κοινωνία.

Ετέθη από πολλούς ομιλητές το ερώτημα, ποιός είναι ο εισηγηθείς και συντάξας το άρθρο 23 (του νομοσχεδίου), για να αναζητηθούν ευθύνες σ΄ αυτόν. Όμως την ευθύνη έχει εκείνος που εισήγαγε το νομοσχέδιο στη Βουλή, περιλαμβανομένου του άρθρου 23, και το υπερασπίστηκε μέχρι την άτακτη – άρον άρον απόσυρση του άρθρου 23, υπό το κράτος της κοινωνικής κατακραυγής και των αντιδράσεων των κομμάτων της αντιπολίτευσης δηλαδή ο αρμόδιος Υπουργός και η κυβέρνηση εν συνόλω.

Εξάλλου, στο άρθρο 23, όπως και στο σύνολο του νομοσχεδίου, αποτυπώνεται η πραγματική βούληση της κυβέρνησης, το ιδιωτικό χρέος να αντιμετωπίζεται όχι με τρόπο που να διευκολύνει τους δανειολήπτες για την εξόφλησή του, αλλά με τρόπο που να ευνοούνται τα funds και οι servicers.

2) Για τη ρύθμιση των οφειλών, προβλέπεται αυτοτελής, τυποποιημένη διαδικασία, αντί της εφαρμογής του Κώδικα Δεοντολογίας.

Η πρόβλεψη προθεσμιών μπορεί να περιορίσει την αβεβαιότητα και τις ατέρμονες διαπραγματεύσεις. Το βασικό ερώτημα, όμως, είναι, αν ο πιστωτής υποχρεώνεται να αιτιολογήσει ουσιαστικά την απόρριψη μιας βιώσιμης πρότασης και αν υπάρχει αποτελεσματικός ανεξάρτητος έλεγχος. Εν προκειμένω, χωρίς πραγματικό δικαίωμα επανεξέτασης, η ταχύτερη διαδικασία σημαίνει ή μπορεί να σημαίνει απλώς ταχύτερη άρνηση. Πρέπει να ζητούνται σαφή κριτήρια υπολογισμού του διαθέσιμου εισοδήματος, συνυπολογισμό-διασφάλιση των εύλογων δαπανών διαβίωσης και διαδικαστικές εγγυήσεις πριν από την αναγκαστική εκτέλεση.

Η επιτάχυνση μιας διαδικασίας δεν ταυτίζεται με το δίκαιον του αποτελέσματός της. Όταν ο οφειλέτης προσέρχεται σε διαπραγμάτευση με έναν οργανωμένο πιστωτή που διαθέτει πλήρη πληροφόρηση, νομική υποστήριξη και δυνατότητα να κινήσει μέτρα εκτέλεσης, η τυπική ισότητα των μερών είναι πλασματική. Η πολιτεία οφείλει να διορθώνει αυτή την ανισορροπία, όχι να την περιβάλλει με αυστηρότερο χρονοδιάγραμμα.

Η ρύθμιση πρέπει να κρίνεται, από το αν διασώζεται μία πραγματικά βιώσιμη οικονομική δραστηριότητα ή αν ένα νοικοκυριό μπορεί να ανταποκριθεί σε λογικές δόσεις. Χρειάζεται έγγραφη και ειδική αιτιολογία της απόρριψης, δυνατότητα ανεξάρτητης επανεξέτασης, διαφανής μέθοδος εκτίμησης της ικανότητας αποπληρωμής και ουσιαστική προστασία από μη αναστρέψιμα μέτρα όσο εξετάζεται καλόπιστα η πρόταση. Διαφορετικά, η «αποτελεσματικότητα» μετράται μόνον από την ταχύτητα.

3) Η ενίσχυση των εξουσιών της Τράπεζας της Ελλάδος και η δημοσιοποίηση κυρώσεων μπορεί να λειτουργήσουν αποτρεπτικά. Δεν αρκεί, ωστόσο, να αυξηθεί το θεσμικό οπλοστάσιο: Χρειάζονται προσβάσιμος μηχανισμός καταγγελιών, μετρήσιμα αποτελέσματα ελέγχων και σαφής αποκατάσταση του οφειλέτη, όταν διαπιστώνεται παράβαση. Η ενημέρωση για το ύψος της οφειλής πρέπει να είναι πλήρης, επαληθεύσιμη και έγκαιρη, με αναλυτική διάκριση κεφαλαίου, τόκων, εξόδων και καταβολών. Πρόκειται για αυτονόητο δικαίωμα του δανειολήπτη-οφειλέτη, που η ΝΔ χρειάστηκε 7 και…χρόνια να το θεσμοθετήσει, και αυτό πλημμελώς, έχοντας στο μεταξύ αφήσει την εν λόγω αγορά να εξελιχθεί σε «ζούγκλα».

Εξάλλου η εποπτεία αποκτά κοινωνικό περιεχόμενο, όταν δεν εξαντλείται στο πρόστιμο προς την εταιρεία αλλά διορθώνει και την αδικία εις βάρος του πολίτη.

Η πραγματική δοκιμασία της εποπτείας δεν είναι πόσες αρμοδιότητες αναγράφονται στον νόμο, αλλά πόσες παραβάσεις εντοπίζονται, πόσο γρήγορα διορθώνονται και ποιά αποζημίωση λαμβάνει ο θιγόμενος. Μία κύρωση που επιβάλλεται στο Δημόσιο δεν επανορθώνει αυτομάτως μία εσφαλμένη χρέωση, μια παραπλανητική ενημέρωση ή την απώλεια κρίσιμου χρόνου για τη ρύθμιση.

Απαιτείται ενιαία, εύχρηστη εικόνα της οφειλής και της ιστορίας της, τεκμηρίωση της νομιμοποίησης του διαχειριστή, καταγραφή επικοινωνιών και προθεσμίες διόρθωσης σφαλμάτων. Η αδιαφάνεια ως προς τις απαιτήσεις  δεν είναι απλώς τεχνικό πρόβλημα· επηρεάζει άμεσα την περιουσία και την αξιοπρέπεια χιλιάδων πολιτών.

Η ειδική προστασία συνεπών οφειλετών μπορεί να αποτρέψει νέες επισφάλειες, αλλά δεν πρέπει να δημιουργήσει ένα δίπολο «άξιων» και «ανάξιων» προστασίας. Οφειλέτες που έχασαν εισόδημα ή αντιμετωπίζουν σοβαρή κοινωνική δυσχέρεια χρειάζονται επίσης ουσιαστική δυνατότητα ρύθμισης.

Συνεπώς, κεντρικό κριτήριο είναι η βιώσιμη διευθέτηση του χρέους, η αναλογικότητα των μέτρων είσπραξης και η ουσιαστική προστασία της κατοικίας των ευάλωτων.

4) Η κοινωνική προστασία δεν μπορεί να εξαρτάται αποκλειστικά από το εάν κάποιος ήταν «συνεπής» σε μια προηγούμενη περίοδο. Η ανεργία, η ασθένεια, η ακρίβεια και η συρρίκνωση του πραγματικού εισοδήματος μπορούν να μετατρέψουν έναν απολύτως συνεπή δανειολήπτη σε αδύναμο οφειλέτη. Η έννομη τάξη οφείλει να αντιμετωπίζει τις μεταβολές αυτές.

Η εξαγγελθείσα διεύρυνση των δυνατοτήτων τμηματικής καταβολής προς τη φορολογική διοίκηση και τους φορείς κοινωνικής ασφάλισης απαντά σε υπαρκτή ανάγκη. Η χρησιμότητα της ρύθμισης θα εξαρτηθεί από τον αριθμό δόσεων, τις προϋποθέσεις ένταξης, το επιτόκιο, τις συνέπειες απώλειας της ρύθμισης και την αντιμετώπιση των οφειλετών με ασταθή εισοδήματα. Ιδίως για αυτοαπασχολούμενους και μικρές επιχειρήσεις, μια τυπικά διαθέσιμη ρύθμιση δεν είναι κατ’ ανάγκην οικονομικά εφικτή. Ζητούμενο είναι η είσπραξη δημοσίων εσόδων να συμβαδίζει με τη διατήρηση παραγωγικών δραστηριοτήτων και ασφαλιστικών δικαιωμάτων.

Η δυνατότητα ένταξης σε μια ρύθμιση δεν αρκεί, αν οι μηνιαίες καταβολές υπερβαίνουν τις πραγματικές δυνατότητες του οφειλέτη. Ειδικά στις μικρές επιχειρήσεις, η εποχικότητα των εσόδων, η καθυστέρηση πληρωμών και οι υψηλές λειτουργικές δαπάνες πρέπει να συνυπολογίζονται. Η διοίκηση δεν μπορεί να ζητά σταθερή ροή πληρωμών από οικονομικές δραστηριότητες με εγγενώς ασταθείς εισπράξεις.

Χρειάζονται αναλογικές δόσεις, σαφής ενημέρωση για το συνολικό κόστος της ρύθμισης, δίκαιη μεταχείριση μικρών αποκλίσεων και αποφυγή δυσανάλογων συνεπειών από μία προσωρινή αδυναμία πληρωμής. Η αποτελεσματική είσπραξη δεν πρέπει να οδηγεί σε οριστική διακοπή λειτουργίας μιας κατά τα άλλα βιώσιμης επιχείρησης ή σε μακροχρόνιο αποκλεισμό από ασφαλιστικές παροχές.

5) Η συγκέντρωση ετερογενών θεμάτων σε ένα πολυθεματικό νομοσχέδιο αποδυναμώνει τη δυνατότητα ουσιαστικής δημόσιας διαβούλευσης και εξειδικευμένης κοινοβουλευτικής επεξεργασίας. Η κυβέρνηση οφείλει να αιτιολογεί αυτοτελώς κάθε σημαντική επιλογή και να παρέχει επαρκή στοιχεία για το πρόβλημα που επιχειρεί να λύσει, τις εναλλακτικές λύσεις και τις επιπτώσεις της.

Η κεντρική πολιτική διαχωριστική γραμμή είναι σαφής: Για ποιον λειτουργεί η οικονομική ρύθμιση; Για την ταχύτερη εξυπηρέτηση των ισχυρών φορέων της αγοράς ή για μια οικονομία όπου τα δικαιώματα των πολιτών, η παραγωγική δραστηριότητα και η κοινωνική συνοχή έχουν ισότιμη θέση; Ο ΣΥΡΙΖΑ–ΠΣ οφείλει να αναγνωρίζει τις αναγκαίες θεσμικές βελτιώσεις, αλλά να απαιτεί δεσμευτικές εγγυήσεις κοινωνικού αποτελέσματος, ελέγχου και λογοδοσίας.

6) Η θεσμική μεταρρύθμιση δεν μπορεί να εξαντλείται στην περιγραφή νέων διαδικασιών και εποπτικών αρμοδιοτήτων. Το κριτήριο είναι αν περιορίζεται η αυθαιρεσία, αν ενισχύεται η διαπραγματευτική θέση του πολίτη, αν προστατεύεται η κατοικία, αν διασφαλίζεται φορολογική δικαιοσύνη και αν η χρηματοδότηση κατευθύνεται στην παραγωγή και την εργασία.