Η 1η παράγραφος του προοιμίου επιχειρεί να δώσει έναν ιδεολογικό προσανατολισμό στο κόμμα, με βάση τον σοσιαλισμό της ελευθερίας και της δημοκρατίας, τονίζοντας τις διαχρονικές αξίες της ειρήνης, της ισότητας, της κοινωνικής δικαιοσύνης και της περιβαλλοντικής προστασίας. Το πλαίσιο είναι γενικό, αλλά εντάσσεται σε μια προσπάθεια επανανοηματοδότησης του ρόλου του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ στη σύγχρονη συγκυρία.

Η αναφορά στην “τραυματική εμπειρία” του κόμματος μετά το 2019 και ειδικά μετά τον Ιούλιο του 2023 υποδηλώνει μια έμμεση αυτοκριτική και ανάγκη επανεκκίνησης. Η παραδοχή των δυσκολιών και η σύνδεση με το ευρύτερο παγκόσμιο και εγχώριο πολιτικό σκηνικό προσδίδουν βάθος και ρεαλισμό στο πολιτικό αφήγημα που περιγράφουν οι θέσεις.

Επισημαίνεται με σαφήνεια ότι κανένα κόμμα της δημοκρατικής αντιπολίτευσης δεν μπορεί μόνο του να ανατρέψει τη σημερινή πολιτική κατάσταση. Αυτή είναι μια καθαρή θέση υπέρ των πολιτικών συνεργασιών με προγραμματική βάση, και ασκείται κριτική στις υπόλοιπες ηγεσίες για την απροθυμία τους να προχωρήσουν σε τέτοιες πρωτοβουλίες.

Υπάρχει έντονη προειδοποίηση πως, αν δεν επιτευχθεί συνεννόηση, η δεξιά διακυβέρνηση μπορεί να παγιωθεί μέχρι το 2031. Αυτό εντάσσεται σε μια πολιτική στρατηγική αφύπνισης, με σκοπό να κινητοποιηθεί τόσο η κομματική βάση όσο και ο ευρύτερος προοδευτικός χώρος.

Το Συνέδριο παρουσιάζεται ως κρίσιμη καμπή για την εσωτερική αναδιοργάνωση του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ. Υπονοείται πως το κόμμα πρέπει να λειτουργήσει πραγματικά, με ενεργή συμμετοχή των μελών και ουσιαστικές διαδικασίες – όχι μόνο ως συνέδριο δηλώσεων, αλλά ως πραγματική επανεκκίνηση.

Η ανάγκη για επανεκκίνηση δεν είναι απλώς σύνθημα – είναι όρος πολιτικής επιβίωσης

Το 5ο Συνέδριο του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ διεξάγεται σε μια κρίσιμη πολιτική και κοινωνική συγκυρία. Η απόφαση να χαρακτηριστεί ως “συνέδριο επανεκκίνησης” δεν είναι τυπική· είναι ουσιαστική και επιβεβλημένη. Γιατί δεν βρισκόμαστε απλώς σε μια περίοδο δυσκολιών· βρισκόμαστε μπροστά σε μια πολιτική, κοινωνική και θεσμική κρίση, με διαρκώς εντεινόμενες ανισότητες, απογοήτευση της κοινωνίας και αποστροφή από τα κόμματα.

Η προγραμματική τοποθέτηση του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ, όπως αποτυπώνεται στο προοίμιο των Θέσεων, αναδεικνύει τον ιδεολογικό του πυρήνα: σοσιαλισμός με ελευθερία και δημοκρατία. Είναι ένα όραμα που απαντά στις μεγάλες προκλήσεις της εποχής: την επισφάλεια, την ανισότητα, την περιβαλλοντική κατάρρευση και την απαξίωση των θεσμών. Όμως η ιστορική αλήθεια είναι απλή: τα οράματα δεν υλοποιούνται χωρίς πολιτική δύναμη και συμμαχίες.

Το μεγαλύτερο ζήτημα που έχουμε μπροστά μας είναι η ανάγκη πολιτικής αλλαγής. Η παραμονή της σημερινής κυβέρνησης της Νέας Δημοκρατίας και η συνέχιση μιας δεξιάς, νεοφιλελεύθερης πολιτικής είναι καταστροφική. Αυτό είναι το κρίσιμο διακύβευμα. Και γι’ αυτό, δεν αρκεί κανείς να επιθυμεί την αλλαγή· πρέπει να δημιουργήσει τους όρους για να την πετύχει.

Ο ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ, με όλες τις δυσκολίες, τις εσωτερικές αναζητήσεις και τις μετατοπίσεις, είναι το μόνο κόμμα που συστηματικά και ειλικρινά θέτει το ζήτημα των προγραμματικών συγκλίσεων και της ανάγκης συνεργασιών. Οι υπόλοιπες δυνάμεις της δημοκρατικής αντιπολίτευσης οφείλουν να σταθούν στο ύψος των περιστάσεων. Αν η άρνηση και η αναβλητικότητα κυριαρχήσουν, το αποτέλεσμα θα είναι απλό: μια νέα, ίσως χειρότερη, κυβερνητική θητεία της δεξιάς ως το 2031.

Η απουσία συνεργασιών μεταξύ των προοδευτικών κομμάτων δεν οφείλεται σε έλλειψη αναγκαιότητας, αλλά κυρίως σε:

• Ιδεολογικές αγκυλώσεις: Ορισμένα κόμματα συνεχίζουν να ερμηνεύουν τη συγκυρία με λογικές του παρελθόντος, επιμένοντας σε «καθαρότητα» ή σε απολυτότητες που δεν ανταποκρίνονται στις ανάγκες της κοινωνίας.
• Προσωπικές και ηγετικές αντιπαλότητες: Αντί για συλλογικές στρατηγικές, συχνά παρατηρείται επικράτηση μικροπολιτικών υπολογισμών, όπου το κύριο μέλημα είναι η επιβίωση ή ανάδειξη της κάθε ηγεσίας.
• Έλλειψη εμπιστοσύνης και διαλόγου: Δεν έχει υπάρξει ένα σοβαρό, συνεχές και θεσμικό πλαίσιο προγραμματικής συζήτησης. Ο κατακερματισμός αναπαράγει την καχυποψία και την αδράνεια.
• Ο φόβος του πολιτικού κόστους: Πολλοί υπολογίζουν πως μια ενδεχόμενη συνεργασία μπορεί να κοστίσει εκλογικά, αν το εκλογικό σώμα δεν είναι “έτοιμο” να την αποδεχτεί. Όμως αν δεν τολμήσουμε τώρα, πότε;

Το αποτέλεσμα είναι ένα τοπίο αποσπασματικό, με πολλαπλές “φωνές” που δεν συγκλίνουν σε κοινή προοπτική – και αυτό το πληρώνει η κοινωνία με την παγίωση της Δεξιάς στην εξουσία.

Ο ρόλος των μελών και των οργανώσεων του κόμματος είναι κρίσιμος. Η επανεκκίνηση δεν θα γίνει ούτε από τα γραφεία, ούτε με αποφάσεις κορυφής. Θα γίνει από τη βάση, από τα μέλη που πρέπει να νιώσουν ότι συμμετέχουν, συνδιαμορφώνουν και εμπνέονται. Ένα κόμμα ανοιχτό, δημοκρατικό, μαχητικό – όχι μηχανιστικό και εσωστρεφές.

Οφείλουμε να μιλήσουμε με καθαρό λόγο: Αν δεν αλλάξουμε την πολιτική πορεία της χώρας, θα αλλάξει η κοινωνία προς το χειρότερο – και τότε δεν θα φταίνε μόνο οι αντίπαλοι, αλλά και όσοι σιώπησαν ή δίστασαν.

Αν θέλουμε να αποτρέψουμε το μέλλον που ήδη διαμορφώνεται, πρέπει να το χτίσουμε μαζί, τώρα.

Επανεκκίνηση με πράξεις, όχι με λέξεις

Το 5ο Συνέδριο του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ δεν μπορεί να είναι μια ακόμη εσωκομματική διαδικασία ενδοσκόπησης. Οφείλει να αποτελέσει τομή, αφετηρία και εγερτήριο σάλπισμα για όλους όσοι δεν αποδέχονται τη συνέχιση της σημερινής πολιτικής κατάστασης. Η πολιτική αλλαγή δεν θα έρθει αυτόματα ούτε με “εύκολες” καταγγελίες· θα προκύψει μόνο εάν καταφέρουμε να οικοδομήσουμε ξανά εμπιστοσύνη, σχέδιο, συμμετοχή και κυρίως, πολιτική συνεργασία με όρους κοινωνικής πλειοψηφίας.

2. Ποιος πρέπει να είναι ο ρόλος των μελών στη νέα κομματική λειτουργία;

Η επανεκκίνηση του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ δεν μπορεί να είναι γνήσια χωρίς τον επαναπροσδιορισμό της σχέσης κόμματος–μελών. Τα μέλη δεν μπορούν να είναι απλοί χειροκροτητές, ούτε ψηφοφόροι εσωκομματικών διαδικασιών. Πρέπει να είναι:

• Δημιουργικοί συμμέτοχοι στον πολιτικό σχεδιασμό,
• Σύνδεσμοι με την κοινωνία, με ενεργό ρόλο στις τοπικές κοινωνίες, στους χώρους εργασίας και στις συλλογικότητες,
• Ελεγκτές και συνδιαμορφωτές της ηγεσίας, όχι απλοί αποδέκτες αποφάσεων.

Για να γίνει αυτό, απαιτείται αλλαγή κουλτούρας λειτουργίας του κόμματος:

• με θεσμική ενίσχυση των οργανώσεων βάσης,
• με ουσιαστικές διαδικασίες διαβούλευσης πριν τις αποφάσεις,
• με αναβάθμιση του πολιτικού διαλόγου και όχι επικοινωνιακές επιδείξεις.

Ένα κόμμα μαζικό, ζωντανό και δημοκρατικό μπορεί να εμπνεύσει και να κινητοποιήσει· ένα κόμμα που λειτουργεί κλειστά, φοβικά και ιεραρχικά, το μόνο που καταφέρνει είναι να συρρικνώνεται.

Η πολιτική απογοήτευση είναι το μεγαλύτερο εμπόδιο αλλά και το μεγαλύτερο στοίχημα. Οι πολίτες που αποσύρθηκαν, που αποστράφηκαν την πολιτική ή που σιωπούν, δεν είναι αδιάφοροι· είναι πληγωμένοι και δύσπιστοι. Για να ενεργοποιηθούν ξανά χρειάζεται:

• Ειλικρίνεια και αυτοκριτική: Να μιλήσουμε ανοιχτά για τα λάθη του παρελθόντος, για τις υπερβολικές προσδοκίες που διαψεύστηκαν, για τις πολιτικές που αποξένωσαν ένα κομμάτι της κοινωνίας.
• Ρεαλιστικό αλλά ελπιδοφόρο σχέδιο: Οι πολίτες χρειάζονται ένα χειροπιαστό πρόγραμμα αλλαγής – για τους μισθούς, τη στέγαση, τη δημόσια υγεία, τη δικαιοσύνη, την κλιματική κρίση. Όχι γενικόλογες εξαγγελίες.
• Αμεσότητα στην επαφή και απελευθέρωση από το “κομματικό λεξιλόγιο”: Η πολιτική πρέπει να ξαναμιλήσει ανθρώπινα. Χωρίς συνθήματα-κλισέ, χωρίς επιτήδευση.
• Δρόμοι συμμετοχής και όχι απλής ψήφου: Οι πολίτες κινητοποιούνται όταν νιώθουν ότι μπορούν να επηρεάσουν τα πράγματα. Όταν τους δίνεται χώρος, ρόλος και λόγος.

Η πολιτική αλλαγή δεν θα έρθει επειδή τη ζητάμε. Θα έρθει μόνο αν την οικοδομήσουμε σε στέρεες βάσεις: συνεργασία, συμμετοχή, εμπιστοσύνη, σχέδιο.

Ο ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ (εμείς) έχει την ιστορική ευθύνη – και την ευκαιρία – να δείξει τον δρόμο. Όχι μόνο για να νικήσει τη Δεξιά, αλλά για να ξαναδώσει στον λαό την ελπίδα ότι η πολιτική μπορεί ακόμη να αλλάξει τις ζωές μας.