Σημαντικές απαντήσεις για τη χρηματοδότηση και τους όρους υλοποίησης της ανάπλασης των Προσφυγικών της Λεωφόρου Αλεξάνδρας δίνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, απαντώντας στην ερώτηση που κατατέθηκε και στηρίχθηκε από 33 ευρωβουλευτές.

Η Επιτροπή, μέσω του Εκτελεστικού Αντιπροέδρου Raffaele Fitto, επιβεβαιώνει ότι η αποκατάσταση και ενεργειακά αποδοτική ανακαίνιση του οικιστικού συγκροτήματος στη Λεωφόρο Αλεξάνδρας έχει ενταχθεί στο πρόγραμμα «Αττική 2021-2027» και συνδέεται με χρηματοδότηση από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης.

Την ίδια στιγμή, η απάντηση της Επιτροπής είναι σαφής ως προς τις υποχρεώσεις που συνοδεύουν την ευρωπαϊκή χρηματοδότηση. Σε όλα τα στάδια του σχεδιασμού, της επιλογής και της υλοποίησης των συγχρηματοδοτούμενων έργων πρέπει να τηρούνται οι οριζόντιες αρχές και οι θεμελιώδεις αρχές του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ.

Ταυτόχρονα, η Επιτροπή ξεκαθαρίζει ότι η ευρωπαϊκή χρηματοδότηση δεν αποτελεί «λευκή επιταγή» και δεν απαλλάσσει τις ελληνικές αρχές από τις υποχρεώσεις τους ως προς τα θεμελιώδη δικαιώματα. Σε όλα τα στάδια ενός συγχρηματοδοτούμενου έργου πρέπει να τηρούνται ο Χάρτης Θεμελιωδών Δικαιωμάτων και οι σχετικές ευρωπαϊκές υποχρεώσεις, ενώ προβλέπονται μηχανισμοί ελέγχου και αναφοράς περιπτώσεων μη συμμόρφωσης.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η αναφορά στην προστασία από τις εξώσεις και την αστεγία. Η Επιτροπή υπογραμμίζει την ανάγκη για μακροπρόθεσμες, ανθρωποκεντρικές λύσεις και αναφέρει ότι η νομική προστασία των ανθρώπων που κινδυνεύουν με έξωση περιλαμβάνει διαβούλευση με τους θιγόμενους για εναλλακτικές λύσεις και διασφάλιση αξιοπρεπούς εναλλακτικής στέγασης σε περίπτωση έξωσης.

Η θέση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία για τα Προσφυγικά της Λεωφόρου Αλεξάνδρας, μια ζωντανή κοινότητα περισσότερων από 400 ανθρώπων, ανάμεσά τους παιδιά, πρόσφυγες και ευάλωτες κοινωνικές ομάδες, οι οποίοι κινδυνεύουν να εκτοπιστούν από τα σπίτια τους στο πλαίσιο της σχεδιαζόμενης ανάπλασης.

Το ζήτημα των δικαιωμάτων των κατοίκων δεν βρίσκεται εκτός του πεδίου ελέγχου της ευρωπαϊκής χρηματοδότησης. Ενδεχόμενες παραβιάσεις μπορούν να τεθούν στο πλαίσιο των προβλεπόμενων μηχανισμών συμμόρφωσης.

Η απάντηση της Κομισιόν επιβεβαιώνει, συνεπώς, ότι η τύχη των σημερινών κατοίκων δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως μια παράπλευρη λεπτομέρεια ενός έργου ανάπλασης. Η προστασία των δικαιωμάτων τους αποτελεί αναπόσπαστο μέρος των υποχρεώσεων που συνοδεύουν την ευρωπαϊκή χρηματοδότηση.

Οι ευρωπαϊκοί πόροι πρέπει να υπηρετούν την κοινωνική κατοικία, την προστασία των ευάλωτων και τα θεμελιώδη δικαιώματα. Οι εξώσεις και η αστεγία δεν είναι κοινωνική πολιτική είναι όμως η πολιτική της Νέας Δημοκρατίας.

Η ερώτηση των 32 ευρωβουλευτών και η απάντηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής:

Ερώτηση με αίτημα γραπτής απάντησης E-002432/2026 προς την Επιτροπή
Άρθρο 144 του Κανονισμού

Κωνσταντίνος Αρβανίτης (The Left), Σάκης Αρναούτογλου (S&D), Pernando Barrena Arza (The Left), Gordan Bosanac (Verts/ALE), Mélissa Camara (Verts/ALE), Damien Carême (The Left), Leila Chaibi (The Left), David Cormand (Verts/ALE), Νικόλας Φαραντούρης (S&D), Estrella Galán (The Left), Martin Günther (The Left), Vicent Marzà Ibáñez (Verts/ALE), Rudi Kennes (The Left), Jaume Asens Llodrà (Verts/ALE), Mimmo Lucano (The Left), Ignazio Roberto Marino (Verts/ALE), Tilly Metz (Verts/ALE), Ana Miranda Paz (Verts/ALE), Irene Montero (The Left), Maria Ohisalo (Verts/ALE), Ilaria Salis (The Left), Mounir Satouri (Verts/ALE), Majdouline Sbai (Verts/ALE), Benedetta Scuderi (Verts/ALE), Martin Schirdewan (The Left), Isabel Serra Sánchez (The Left), Marie Toussaint (Verts/ALE), Μαρία Ζαχαρία (NI)

Θέμα: Κατάχρηση κονδυλίων της ΕΕ στα Προσφυγικά της Αθήνας: παραβιάσεις της αρχής της εταιρικής σχέσης και ανησυχίες σχετικά με τα θεμελιώδη δικαιώματα

Στις 6 Ιουνίου 2025, η Περιφέρεια Αττικής (Ελλάδα) ενέκρινε την απόφαση 864/20251 για την ανάπλαση των Προσφυγικών στην Αθήνα με τη χρήση κονδυλίων του εθνικού στρατηγικού πλαισίου αναφοράς (ΕΣΠΑ), με την Επιτροπή να κατανέμει πόρους του Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης/Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου+ (ΕΤΠΑ/ΕΚΤ+)2.

Χωρίς διαβούλευση με τους διαμένοντες, επίσημα έγγραφα χαρακτηρίζουν ψευδώς το κατοικούμενο συγκρότημα των Προσφυγικών ως «κενό», καταστρατηγώντας το άρθρο 8 του κανονισμού (ΕΕ) 2021/10603. Τα Προσφυγικά είναι μια δυναμική κοινότητα 400 ατόμων, συμπεριλαμβανομένων 50 ανηλίκων και ατόμων από ευάλωτες ομάδες, αλλά τα ταμεία κοινωνικής ένταξης της ΕΕ χρησιμοποιούνται για την εξάρθρωση ενός υφιστάμενου μοντέλου κοινωνικής στέγασης μέσω αναγκαστικών εξώσεων45.

Η απειλή αυτή πυροδότησε διαμαρτυρίες, ένα διεθνές δίκτυο αλληλεγγύης και δύο απεργίες πείνας, μία άνω των 120 ημερών6, με αποτέλεσμα να τεθούν σε κίνδυνο ζωές.

Η Ελλάδα δεν διαθέτει εθνικό πλαίσιο κοινωνικής στέγασης, ωστόσο το έργο χαρακτηρίζει τα ανακαινισμένα κτίρια ως κοινωνικές κατοικίες, γεγονός που δεν συμμορφώνεται με τον αναγκαίο πρόσφορο όρο 4.4 [παράρτημα IV του κανονισμού (ΕΕ) 2021/1060].

1. Ενημερώθηκε η Επιτροπή ότι το συγκρότημα κατοικείται και θεωρεί ότι ο χαρακτηρισμός «κενό» συνιστά παράβαση του άρθρου 8 του κανονισμού (ΕΕ) 2021/1060;

2. Προτίθεται η Επιτροπή να αναστείλει την επιστροφή βάσει του άρθρου 15 παράγραφος 6 έως ότου διασφαλιστεί η συμμόρφωση της Ελλάδας με τον αναγκαίο πρόσφορο όρο 4.4 και διασφαλιστεί η συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών;

3. Δεδομένου του σοβαρού κινδύνου για τη ζωή, ποια μέτρα θα λάβει για να αποφύγει τον εκτοπισμό, τις παραβιάσεις των θεμελιωδών δικαιωμάτων και τους περαιτέρω κινδύνους για τους απεργούς πείνας;

Βουλευτές που στηρίζουν την ερώτηση7

Κατάθεση: 12.6.2026

1 Απόφαση της Περιφέρειας Αττικής για τα Προσφυγικά: https://diavgeia.gov.gr/decision/view/9%CE%99%CE%98%CE%987%CE%9B7-%CE%9F%CE%A9%CE%96.

2 Εκτελεστική απόφαση C(2026)0158 της Επιτροπής, της 16ης Φεβρουαρίου 2026.

3 ELI: http://data.europa.eu/eli/reg/2021/1060/oj.

4 Δηλώσεις από επίσημες πηγές της Περιφέρειας Αττικής: https://www.newmoney.gr/roh/palmos-oikonomias/ependyseis/xekina-to-schedio-axiopiisis-gia-ta-prosfigika-tis-leoforou-alexandras-pics/.

5 Συνέντευξη Τύπου από τον κυβερνητικό εκπρόσωπο Π. Μαρινάκη: https://www.government.gov.gr/enimerosi-ton-politikon-sintakton-ke-antapokriton-xenou-tipou-apo-ton-ifipourgo-para-to-prothipourgo-ke-kivernitiko-ekprosopo-pavlo-marinaki-48/.

6 Ερώτηση της Βουλής των Ελλήνων σχετικά με την απεργία πείνας (πρωτ. 817, 30/04/2026): https://www.hellenicparliament.gr/Koinovouleftikos-Elenchos/Mesa-Koinovouleutikou-Elegxou?pcm_id=88e5d5ef-16aa-49c0-b898-b43c00f9566d.

7 Αυτή η ερώτηση έχει τη στήριξη βουλευτών εκτός των συντακτών: Özlem Demirel (The Left), Cristina Guarda (Verts/ALE), Έλενα Κουντουρά (The Left), Leoluca Orlando (Verts/ALE), Saskia Bricmont (Verts/ALE).

EL
E-002432/2026

Απάντηση του εκτελεστικού αντιπροέδρου κ. Fitto εξ ονόματος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής

(19.8.2026)

1. Τον Φεβρουάριο του 2026 η Επιτροπή ενέκρινε την ενδιάμεση επανεξέταση του προγράμματος Αττική 2021-2027. Αυτό περιλαμβάνει, στο πλαίσιο του ειδικού στόχου 4.7 του Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης «Προώθηση της πρόσβασης σε οικονομικά προσιτή και βιώσιμη στέγαση», μια δράση που αποσκοπεί στη στήριξη της αποκατάστασης και της ενεργειακά αποδοτικής ανακαίνισης ενός οικιστικού συγκροτήματος στη Λεωφόρο Αλεξάνδρας στην Αθήνα, ιδιοκτησίας της περιφέρειας, ώστε να καταστεί διαθέσιμο κυρίως σε ευάλωτες ομάδες. Πριν από την έγκριση της Επιτροπής, η τροποποίηση του προγράμματος εγκρίθηκε από την επιτροπή παρακολούθησης, καθώς και από τους εταίρους1.

2. Ο θεματικός αναγκαίος πρόσφορος όρος 4.4 δεν εφαρμόζεται στην ανωτέρω δράση που εμπίπτει στον ειδικό στόχο 4.72.

3. Η πολιτική συνοχής τελεί υπό επιμερισμένη διαχείριση· επομένως, τα κράτη μέλη είναι υπεύθυνα για την επιλογή των έργων και την εποπτεία της υλοποίησής τους. Καθ’ όλη τη διάρκεια του σχεδιασμού και της υλοποίησης της στήριξης, καθώς και της επιλογής των πράξεων,3 πρέπει να τηρούνται οι οριζόντιες αρχές, μεταξύ των οποίων οι θεμελιώδεις αρχές του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ. Τα κράτη μέλη υποχρεούνται επίσης να διαθέτουν μηχανισμούς4 για τη διασφάλιση της συμμόρφωσης με τον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ5.

Η προτεινόμενη σύσταση του Συμβουλίου σχετικά με την καταπολέμηση του αποκλεισμού από τη στέγαση6 δίνει έμφαση σε μακροπρόθεσμες ανθρωποκεντρικές λύσεις και στην πρόληψη με σκοπό να αποτραπεί ο αποκλεισμός από τη στέγαση και η αστεγία. Τονίζει την ανάγκη ανάπτυξης μέτρων μετριασμού και μηχανισμών συνεργασίας για τη μείωση των κινδύνων έξωσης και αστεγίας. Η Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και ο Ευρωπαϊκός Κοινωνικός Χάρτης7 απαιτούν την παροχή νομικής προστασίας σε όσους κινδυνεύουν με έξωση. Αυτό περιλαμβάνει διαβούλευση με τα θιγόμενα μέρη για εναλλακτικές λύσεις και τη διασφάλιση αξιοπρεπούς, εναλλακτικής στέγασης σε περίπτωση εξώσεων.

1 Σύμφωνα με το άρθρο 8 του κανονισμού περί κοινών διατάξεων (ΚΚΔ) (ΕΕ) 2021/1060: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/?uri=CELEX%3A02021R1060-20260701.

2 Σύμφωνα με το παράρτημα IV του ΚΚΔ (ΕΕ) 2021/1060, ο θεματικός αναγκαίος πρόσφορος όρος 4.4 εφαρμόζεται στον ειδικό στόχο 4.4 του Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης «Προώθηση της κοινωνικοοικονομικής ένταξης περιθωριοποιημένων κοινοτήτων, νοικοκυριών με χαμηλό εισόδημα και μειονεκτουσών ομάδων, συμπεριλαμβανομένων των ατόμων με ειδικές ανάγκες, μέσω ολοκληρωμένων δράσεων που περιλαμβάνουν υπηρεσίες στέγασης και κοινωνικές υπηρεσίες».

3 Άρθρο 9 και άρθρο 73 του ΚΚΔ (ΕΕ) 2021/1060.

4 Σ’ αυτούς περιλαμβάνονται 1) ρυθμίσεις οι οποίες να διασφαλίζουν τη συμμόρφωση των προγραμμάτων που υποστηρίζονται από τα ταμεία, καθώς και της εφαρμογής τους, με τις σχετικές διατάξεις του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ· και 2) ρυθμίσεις για την υποβολή εκθέσεων στην επιτροπή παρακολούθησης σχετικά με περιπτώσεις μη συμμόρφωσης των πράξεων που υποστηρίζονται από τα εν λόγω ταμεία με τον Χάρτη και σχετικά με καταγγελίες όσον αφορά τον Χάρτη.

5 Παράρτημα III του ΚΚΔ (ΕΕ) 2021/1060 σχετικά με τους οριζόντιους αναγκαίους πρόσφορους όρους που εφαρμόζονται σε όλους τους ειδικούς στόχους και τα κριτήρια για την αξιολόγηση της εκπλήρωσής τους, συμπεριλαμβανομένης της «Αποτελεσματικής εφαρμογής και υλοποίησης του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ». Αυτό αξιολογείται από την Επιτροπή σύμφωνα με το άρθρο 15 του ΚΚΔ (ΕΕ) 2021/1060.

6 https://employment-social-affairs.ec.europa.eu/policies-and-activities/social-protection-social-inclusion/addressing-poverty-and-supporting-social-inclusion/fighting-housing-exclusion_el.

7 Η Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και ο Ευρωπαϊκός Κοινωνικός Χάρτης είναι δεσμευτικοί για τα κράτη μέλη του Συμβουλίου της Ευρώπης. Η ΕΕ δεν είναι μέλος του Συμβουλίου της Ευρώπης ούτε έχει υπογράψει τις Συνθήκες του και, ως εκ τούτου, οι συμβάσεις ή οι χάρτες της δεν εφαρμόζονται άμεσα στην ΕΕ (θεσμικά όργανα) ούτε τη δεσμεύουν.